Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болсон.

Шийдвэрийн тойм: №5

 Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 15-ны өдөр хаалттай хийсэн шүүх хуралдаанаар Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 15-ны өдрийн 2025/ШЦТ/1207 дугаар шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч О.Д, түүний өмгөөлөгч Б.С, шүүгдэгч Б.Б-ын өмгөөлөгч Б.Н нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудыг үндэслэн хянан хэлэлцлээ. 

Прокуророос шүүгдэгч Б.Б нь насанд хүрээгүй /14 нас, 04 сартай/ Э.Ц-ийн бэлгийн эрх чөлөөнд халдан, хүч хэрэглэж, түүний хүсэл зоригийн эсрэг бэлгийн харьцаанд орсон буюу арван дөрвөөс дээш арван найман насанд хүрээгүй хүнийг хүчиндэж, хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар үйлдсэн,

шүүгдэгч О.Д нь 2022 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 05 дугаар сарын 28-ны өдрийн хооронд үргэлжилсэн үйлдлээр насанд хүрээгүй /13 нас, 03 сартай/ хохирогч Г.Н-тай бэлгийн харьцаанд орсон буюу хүчиндэх гэмт хэргийг бага насны хүүхдийн эсрэг үйлдсэн,

мөн О.Д, Б.Б нар нь бүлэглэн, 2022 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдөр, 05 дугаар сарын 26, 28-ны өдрүүдэд үргэлжилсэн үйлдлээр насанд хүрээгүй хохирогч Г.Н /13 нас, 03 сартай/, Э.Ц /14 нас, 04 сартай/ нарын биеийг нь үнэлүүлж ашиг олох зорилгоор орон гэрээсээ дайжсан, хонох газаргүй, мөнгө санхүүгийн дутагдалтай зэрэг эмзэг байдлыг нь далимдуулж элсүүлсэн, цахим орчинд “санхүү авна” гэх зарыг байршуулж, **-** УНР улсын дугаартай “Тоёота Марк Экс” загварын тээврийн хэрэгслээр тээвэрлэн гэртээ орогнуулсан буюу хохирогч нарыг хүүхэд гэдгийг мэдсээр байж, хоёр хүнийг худалдаалж хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар үйлдсэн гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ.

Анхан шатны шүүх Нийслэлийн прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 13.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2 дахь заалтад заасан гэмт хэрэгт Б.Б-ыг холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад зааснаар гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож цагаатгаж,

шүүгдэгч Б.Б-ыг хохирогчийн хүсэл зоригийн эсрэг хүч хэрэглэж, хүчээр бэлгийн харьцаанд орж, арван дөрвөөс дээш арван найман насанд хүрээгүй хүнийг хүчиндсэн гэмт хэрэг үйлдсэнд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1 дэх заалтад зааснаар,

шүүгдэгч О.Д-ийг бага насны хүүхдийн эсрэг хүчиндэх гэмт хэрэг үйлдсэнд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар,

мөн хохирогчийг хүүхэд гэдгийг мэдсээр байж биеийг нь үнэлүүлэх зорилгоор эмзэг байдлыг нь далимдуулж, элсүүлсэн, тээвэрлэсэн, орогнуулсан гэмт хэргийг хоёр түүнээс дээш хүнийг худалдаалж үйлдсэнд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 13.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2 дахь заалтад зааснаар тус тус гэм буруутайд тооцож, тухайн зүйл хэсэгт заасан хорих ял оногдуулж, нэмж нэгтгэвэл зохих ялуудыг нэмж нэгтгэн биечлэн эдлэх ялыг тогтоож шийдвэрлэжээ.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх: 

Шүүгдэгч Б.Б нь хохирогч нарыг биеийг үнэлүүлэх ажиллагаанд нэг удаа цуг явсан хэдий ч уг гэмт хэргийг үйлдэх санаа зорилго, сэдэлт, насанд хүрээгүй хохирогч нарын биеийг үнэлүүлэх талаар ямар нэгэн идэвхтэй үйлдэл, оролцоотой байсан гэдэг нь бүрэн тогтоогдохгүй байх тул шүүгдэгч Б.Б-д холбогдох дээрх үйлдлийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад заасан “гэмт хэргийн шинжгүй” гэсэн үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй, шүүгдэгч Б.Б уг хэрэгт хамтран оролцсон нь хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаар нотлогдохгүй байна гэж давж заалдах шатны шүүх үзэв. 

Шүүгдэгч О.Д-ийн өмгөөлөгч Б.С “...бэлгийн мөлжлөг гэмт хэргээр хөнгөрүүлэн зүйлчлүүлэх...” талаар гаргасан давж заалдах гомдлыг хүлээн авахаас татгалзав.

Манай улс Эрүүгийн хуулийн 13.1 дүгээр зүйлд “Хүн худалдаалах” гэмт хэргийг НҮБ-ын Үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэргийн эсрэг конвенцын нэмэлт Палермогийн протокол, Хүн худалдаалахтай тэмцэх тухай Монгол Улсын хуулийн агуулгад нийцүүлж хуульчилсан ба Үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэргийн эсрэг Нэгдсэн үндэстний байгууллагын конвенцын нэмэлт болох “Хүн, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хүүхэд худалдахаас урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох, шийтгэх тухай протокол”-ын 2 дугаар зүйлийн “а”-д “...хүн худалдаалахаас урьдчилан сэргийлэх ба түүнтэй тэмцэх, ингэхдээ эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн хувьд тусгайлан анхаарал тавих;...”, 3 дугаар зүйлийн “a”-д “...Мөлжих гэдэгт наад зах нь бусдын биеийг үнэлүүлэх буюу бэлгийн харилцаанд оруулан мөлжих бусад хэлбэрүүд, ...зэргийг ойлгоно;” гэж, 

“Хүүхдийг худалдах, хүүхдийн биеийг үнэлэх, хүүхдийг садар самуунд сурталчлахын эсрэг хүүхдийн эрхийн тухай конвенци”-д оруулах нэмэлт протоколын 1 дүгээр зүйлд “Энэхүү Протоколд зааснаар оролцогч улсууд хүүхдийг худалдах, хүүхдийн биеийг үнэлэх болон хүүхдийг садар самуунд сурталчлахыг хориглоно.”, 2 дугаар зүйлийн “b”-д “...хүүхдийн биеийг үнэлэх гэж шан харамж буюу бусад аливаа төлбөрийн хэлбэрээр хүүхдийг бэлгийн харилцаанд ашиглахыг хэлнэ;...” гэж тус тус заажээ.

Үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэргийн эсрэг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын конвенцын нэмэлт болох “Хүн, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хүүхэд худалдахаас урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох, шийтгэх тухай протокол”-ын 3 дугаар зүйлийн б-д хохирогч өөрийг нь мөлжих гэж байгааг зөвшөөрсөн эсэхийг үл харгалзан хүн худалдаалах гэмт хэрэгт тооцохоор томьёолжээ.

Эрүүгийн хуулийн 13.1 дүгээр зүйлд заасан “Хүн худалдаалах” гэмт хэрэг нь хохирогчийн биеийг үнэлүүлэх, бусад хэлбэрээр мөлжих, боолчлох, албадан хөдөлмөрлүүлэх, эд, эрхтнийг нь авах зэргээр хүний төлбөр тооцооны хэрэгсэл болгон ашиглах гэсэн санаа зорилготой байдаг болно. Үүний тулд хохирогчид хүч хэрэглэх, хүч хэрэглэхээр заналхийлэх, хулгайлах, хуурч мэхлэх, эрх мэдлээ ашиглах, төлбөр төлөх, хахуульдах, хохирогчийн сул тал, эмзэг байдлыг далимдуулах зэрэг арга хэрэглэсний үр дүнд өөрийн бүрэн хараа хяналтаа тогтоож, элсүүлсэн, тээвэрлэсэн, орогнуулсан, дамжуулсан, хүлээн авсан үйлдлүүд энэ гэмт хэргийн шинжид хамаарна. 

Хүн худалдаалах гэмт хэрэгт зарим талаараа нийцэх бэлгийн мөлжлөгийн шинжтэй үйлдлийг хууль тогтоогч бие даасан гэмт хэрэгт тооцож, хохирогчийн халдашгүй, чөлөөтэй байх эрх, өөрийн хүслээр зорчих, бусадтай харилцах эрх чөлөөнд хяналт, хязгаарлалт тогтоосон шинжгүй байхаар хуульчилсан тул эдгээр гэмт хэргүүдийн ижил төстэй болон ялгаатай шинжүүдийг зөв тодорхойлж хэргийн зүйлчлэлийг тогтоох нь шүүхээс хууль ёсны, үндэслэлтэй шийдвэр гаргахад чухал ач холбогдолтой юм. 

Бага насны буюу 13 нас 4 сартай Г.Н болон 14 нас 5 сартай Э.Ц нарыг гэр бүлийнхэнтэйгээ таарамжгүй харилцаатай, гэрээсээ зугтсан очих газаргүй байдлыг нь далимдуулан фэйсбүүк цахим орчинд “санхүү авна” гэх зар байршуулж, мөнгөтэй болъё гэж ятган зөвшөөрүүлэх замаар хохирогч нарыг биеэ үнэлэхэд элсүүлж, үргэлжилсэн үйлдлээр 2022 оны 04 дүгээр сарын 17, 05 дугаар сарын 26, 28-ны өдрүүдэд нэр бүхий иргэдтэй харилцаа тогтоож, улмаар насанд хүрээгүй хохирогч нарыг нэг газраас нөгөө газар тээврийн хэрэгслээр зөөвөрлөхөөс гадна уг ажиллагаанд бүх талын дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх буюу насанд хүрээгүй хохирогч нарт идэж, уух хоол хүнс болон хүмүүстэй уулзахаар явах үед нь өмсөх тирко зэргийг авч өгөх зэргээр хүн худалдаалах гэмт хэрэгт тээвэрлэсэн, мөн насанд хүрээгүй хохирогч Г.Н, Э.Ц нарыг өөрийн гэртээ орогнуулсан үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 13.1 дүгээр зүйлд заасан “Хүн худалдаалах” гэмт хэргийн 2 дахь хэсгийн 2.1 “...хүүхдийг мэдсээр байж...” гэсэн хүндрүүлэх шинжийг бүрэн агуулсан байна.

Мөн Эрүүгийн хуулийн 13.1 дүгээр зүйлийн тайлбарт “хүүхдийн эсрэг энэ гэмт хэргийг үйлдсэнд тооцоход энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан аргаар үйлдсэн байхыг шаардахгүй.” гэж заасанд дээр дурдсан хэргийн зүйлчлэлийн талаарх дүгнэлт нийцсэн байх тул гомдлыг хүлээн авах боломжгүй гэж дүгнэсэн бөгөөд  гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, шүүгдэгч нарын хувийн байдал зэргийг харгалзан шүүгдэгч нарт тухайн зүйл, заалтад заасан хорих  шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй, ялын зорилгыг хангасан байна гэж үзэж, давж заалдах гомдлуудыг хэрэгсэхгүй болгож, шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.

Уг шийтгэх тогтоол, магадлал нь УДШ-н хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар “шүүх хуулийг зөрүүтэй хэрэглэсэн эсэх, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой эсэх” гэсэн үндэслэлээр хэлэлцэгдэн тогтоол, магадлал хэвээр үлдсэн болно.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Б.Батзориг 

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №4

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Анхан шатны шүүх Э.Болорчулуун, Ц.Шижир, О.Магнай, Ц.Алтанцэцэг, Ш.Ядамдорж, Х.Эрдэнэ, Б.Бямбацогт, Б.Цогжаргал, Б.Батцэрэн, Х.Саруул, Г.Идэрчулуун нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцээд, зарим шүүгдэгч нарын хувьд буюу:

-шүүгдэгч Б.Цогжаргал, Х.Саруул нарт холбогдох “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийг хэрэгсэхгүй болгон, тэдгээрийг цагаатгаж,

-шүүгдэгч О.Магнайд холбогдох “Их хэмжээний хохирол учруулж бусдыг залилсан” гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулах гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон” үйлдлийг хөнгөрүүлэн өөрчилж, 

-шүүгдэгч Г.Идэрчулууны “Албан тушаалтан албаны чиг үүрэг, бүрэн эрх, нөлөөг урвуулан ашиглаж бусдыг заналхийлсэн” үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож,

-шүүгдэгч Б.Батцэрэн, Г.Идэрчулуун нарт холбогдох мөн “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулсан” гэх хэргийн зүйлчлэлийг “Хайнга хандах” гэмт хэрэг үйлдсэн хэмээн хөнгөрүүлэн өөрчилж шийдвэрлэсэн нь хууль зүйн үндэслэл бүхий болж чадаагүй байна. 

Тодруулбал, албан тушаалын гэмт хэрэг нь хуулиар хамгаалсан нийгмийн ашиг сонирхлыг зөрчиж, тодорхой хохирол учруулахаас гадна төрийн албанд хууль дээдлэх, шударга ёсыг хангах, нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалж ажиллах зарчмыг ноцтой зөрчин, төрд итгэх олон нийтийн итгэлийг алдагдуулж, төрийн байгууллагын үнэлэмжийг сулруулдаг ба нөгөө талаас, бусдыг залилан мэхэлснээр хүн хүндээ итгэх итгэл болон нийгэм дэх итгэлцлийг тодорхой хэмжээгээр алдагдуулдаг хор уршиг учруулдгаараа нийгмийн аюулын шинж ихтэй тул тохирох эрүүгийн хариуцлагыг оногдуулж байх ёстой юм.  

Тиймээс шүүх шүүгдэгчид ямар гэмт санаа хэзээ үүссэн, түүнийгээ хэрхэн хэрэгжүүлснийг хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудын хүрээнд тал бүрээс нь бүрэн дүүрэн, үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж, шүүгдэгчийн гэм буруугийн асуудлыг шийдвэрлэх ёстой.

Гэтэл анхан шатны шүүх хэрэгт авагдсан яллах, цагаатгах бүхий л нотлох баримтуудыг харьцуулах байдлаар шүүгдэгч нарын гэмт үйлдлээ хэрэгжүүлсэн дарааллыг анхаарч үзэлгүйгээр шийдвэрлэсэн нь бүхэлдээ хууль зүйн үндэслэлгүй шийдвэр болжээ.

Түүнчлэн, шүүхээс шүүгдэгч нарт ял шийтгэл оногдуулахдаа үйлдэл, оролцоо, гэм буруу, учирсан хор уршигт нь нарийвчлан дүгнэлт хийлгүйгээр зөвхөн торгох болон зорчих эрхийг хязгаарлах ялыг сонгон хэрэглэсэн нь хуульд нийцээгүй байна. 

Шүүгдэгч нарын гэмт хэргийг үйлдэхэд гүйцэтгэсэн үүрэг оролцоо, гэм буруугийн хэлбэр, санаа зорилгыг харгалзан ялыг ялгамжтай оногдуулах нь гэмт этгээдийн өөрийн гэм бурууг ухамсарлан ойлгох нөхцөлийг бүрдүүлэхээс гадна, шүүхээс хууль ёсны шийдвэр гаргахад чухал нөлөөтэй юм.

Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзэж, бүхэлд нь хүчингүй болгож шийдвэрлэв.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Н.Батсайхан

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болсон

Шийдвэрийн тойм: №3

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

     Цагдаагийн газраас насанд хүрээгүй холбогдогч Ү.Н, Э.Н, С.М нарыг олон нийтийн газарт хэрүүл маргаан үүсгэн танхайрсан, мөн бие биенийхээ биед гэмтэл учруулахгүйгээр халдсан зөрчилд шийтгэл оногдуулах, албадлагын арга хэмжээ авахуулах саналтай зөрчлийн хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн байна.

Анхан шатны шүүхээс Э.Н, С.М нарыг бүлэглэн Ү.Н-ийн эсрэг, Ү.Н нь Э.Н, С.М нарын эсрэг харилцан танхайрсан гэж үзэж, Зөрчлийн тухай хуулийн 5.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад зааснаар гурвууланг нь 100.000 төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдуулж шийдвэрлэжээ. 

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх хэргийг хянаж үзээд, насанд хүрээгүй зөрчилд холбогдогч Э.Н, С.М нарын үйлдэл нь танхайрсан зөрчил мөн байна гэж үзэж, тэдэнд торгох шийтгэл оногдуулсан хэсгийг хэвээр үлдээв. 

Харин Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 9.2 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсгийн 6.1 дэх хэсэгт зааснаар Ү.Н-д холбогдох үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.

Учир нь, Ү.Н нь Э.Н, С.М нарыг өдөж хоргоогоогүй, тэдний эрх ашигт харшлах үйлдэл хийгээгүй ба Э.Н, С.М нар нь Ү.Н-тэй зохисгүй байдалтайгаар ялимгүй зүйлээр шалтаглан хэрүүл маргаан үүсгэж, хараалын үг хэрэглэн доромжилж, өдөөн хоргоосон үйлдэлд нь Ү.Н өөрийгөө хамгаалан хариу үйлдэл хийхдээ зууралдан үсдэлцсэн зэрэг нь танхайрах зөрчлийн шинжийг хангахгүй байна гэж үзэж, Ү.Н-д холбогдуулан үүсгэсэн зөрчлийн хэргийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн байна. 

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Н.Баасанбат

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэрийн тойм: №02

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх хуралдаанаар Хөгжлийн банкны гэх тодотголтой 42 хүн, 3 хуулийн этгээдэд холбогдох эрүүгийн хэргийг зарим шүүгдэгч, өмгөөлөгч нарын гомдол, прокурорын эсэргүүцлийг үндэслэн хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг бүрэн хянаж, үнэлэн дүгнэж дараах байдлаар анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолын зарим хэсгийг хүчингүй болгож, мөн өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэлээ. Үүнд:  

Нэг. Зарим шүүгдэгч нарын үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгон цагаатгаж шийдвэрлэснийг хүчингүй болгосон талаар:      

Дээд шатны шүүхийн өмнөх шийдвэрүүдэд тодорхой зааснаар “анхан шатны шүүх хэргийн бодит байдалд нийцээгүй дүгнэлт хийсэн болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчсөн алдаа, анхаарах асуудал” бүрийг анхан шатны шүүхээс дахин давтсан буюу хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт огт хийлгүй орхигдуулсан байна.

Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Дөчин наймдугаар зүйлийн 1-д заасан “...Дагнасан шүүхийн үйл ажиллагаа, шийдвэр нь Улсын дээд шүүхийн хяналтаас гадуур байж үл болно”, мөн Тавьдугаар зүйлийн 2-т заасан “ Улсын дээд шүүхийн шийдвэр шүүхийн эцсийн шийдвэр байх бөгөөд түүнийг бүх шүүх, бусад этгээд заавал биелүүлнэ”, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Дээд шатны шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэр заавал биелэгдэх үндэслэл, журам”-д тус тус нийцээгүй гэж үзэх үндэслэлд хамаарч байна.    

Мөн анхан шатны шүүх нь “Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомж, нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн нийтлэг болон тусгай зарчмууд, нотолгооны стандарт шаардлага, хэргийн бодит байдалд үл нийцэх”, хийсвэрлэсэн шинжтэй зарим дүгнэлт хийсэн, дээд шатны шүүхээс “үндэслэл хангалтгүйд тооцогдсон дүгнэлт”-ийг дахин хуулбарлан бичсэн зэргийг зөвтгөх боломжгүй.      

Аливаа гэмт хэргийн шинжийг зөвхөн хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт, хийсвэрлэх байдлаар нотлох, эсхүл үгүйсгэх боломжгүй бөгөөд тухайн гэмт хэргийн шинжийг тогтоохын тулд гэмт хэргийг зүйлчлэх онол, хууль тайлбарлах арга зүйг ашиглаж, улмаар эрүүгийн хэрэгт цугларч, шинжлэгдсэн яллах болон цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтын эх сурвалжуудыг бүрэн, бодитой, нягт, бүх талаас нь харьцуулан шалгаж, үнэлсний эцэст тухайн гэмт хэргийн болон төсөөтэй бусад гэмт хэргийн шинж бүрэн нотлогдсон, эсхүл үгүйсгэгдэж байгааг шүүгдэгч тус бүрийн хувьд эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай үндэслэлээр бүрэн, зөв, оновчтой дүгнэсэн байхыг зайлшгүй шаарддаг.     

Хэргийн бодит байдлыг таамаглах байдлаар буюу үзэл бодлоор шийдвэрлэхгүй бөгөөд Эрүүгийн хэрэгт хамааралтай бүхий л нотлох баримтын эх сурвалжийг бүхэлд нь тухайн хэргийн бодит байдлыг тогтооход ач холбогдолтой, хамааралтай, хангалттай, хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цугларч, бэхжигдсэн эсэх шалгуураар тал бүрээс нь бүрэн гүйцэд шалгаж, үнэлж дүгнэсний эцэст гагцхүү няцаан үгүйсгэх боломжгүй буюу үндэслэл бүхий эргэлзээ үүссэн гэдгийг батлан дүгнэсэн байх ёстой. Тодруулбал:          

1.1. Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн зарим гишүүдийн хамтран үйлдсэн гэх хэргийн тухайд;     

Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдээр ажиллаж байсан Д.Бат-Очир, Ж.Үхэртар, Ж.Бат-Эрдэнэ, Ж.Оюунчимэг, С.Магнайсүрэн, Н.Баярчимэг, О.Хуягцогт, Д.Даваасамбуу, Б.Махбал нар нь холбогдох хууль тогтоомжоор хүлээсэн албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, “НВЦ”, “Монгол драй милк”, “Пирамид орд”, “Монгол мах экспо”, “Монгол эм импекс концерн”, “Мондулаан”, “Бэрэн групп” зэрэг компаниудад тус тус хууль бус давуу байдал бий болгоход “1-ээс 7” хүртэлх удаагийн үргэлжилсэн үйлдлээр хамтран оролцож, Хөгжлийн банкинд их хэмжээний хохирол учруулсан гэх эрүүгийн хэргийг анхан шатны шүүх цагаатгаж шийдвэрлэснийг хүчингүй болгосон. Учир нь: 

Анхан шатны шүүхээс “хэргийн болсон үйл явдал, шүүгдэгч тус бүрийн үйлдэл, хамтран оролцоо”-нд хамаарах яллах ба цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шаардлагын хүрээнд нарийвчлан, бүрэн, бодитой шалгаж үнэлээгүй буюу эсрэг тэсрэг эх сурвалж бүхий нотлох баримтуудын аль нэг хэсгийг баталсан эсхүл үгүйсгэн няцаасан талаарх хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт хийгээгүй байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзнэ. 

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 3 дугаар сарын 22-ны өдрийн 362 дугаар магадлал, Улсын Дээд шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдрийн 138 дугаар тогтоолд дээрх нэр бүхий шүүгдэгч нарт холбогдох гэмт хэргийн шинж буюу хууль зөрчсөн үйлдэл тус бүрийг нотлох баримтын эх сурвалжид тулгуурлан нарийвчлан тогтоох, улмаар хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байдлаар дүгнэлт хийвэл зохих зарим асуудлуудыг тодорхойлсон байтал анхан шатны шүүх өмнөх алдаагаа дахин давтаж, дээд шатны шүүхийн шийдвэрийн зарим хэсэг биелэгдээгүй байна.    

Мөн анхан шатны шүүх “хэргийн бодит байдлыг тогтооход баримтлах хууль, зарчим, нотолгооны стандарт шаардлагад үл нийцэх”, хийсвэрлэсэн шинжтэй зарим дүгнэлт хийснийг зөвтгөх боломжгүй. Тухайлбал,    

“Шүүх нь Улсын Их хурлаас батлагдсан Хөгжлийн банкны тухай хуулийн хэм хэмжээнээс давсан, эрх зүйн хүчин чадлын хувьд зөвхөн дотоод үйл ажиллагаанд ашиглагдах нийтээр дагаж мөрдөх шинжгүй журмын зохицуулалтыг баримтлан Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэж буруутгах боломжгүй ба уг зөрчил нь бусад хуулиар хамгаалагдсан хариуцлага хүлээх харилцаа байна”,   

мөн Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хамтын зарчмаар шийдвэр гаргасан байхад зөвхөн тус зөвлөлийн дарга нар гэм буруутай гэх мэтээр зөвтгөх боломжгүй таамаглалын шинжтэй нөхцөл байдлыг үүсгэжээ. 

1.2. “Сэлэнгийн герефорд” ХХК-ийн хамаарал бүхий этгээд болох шүүгдэгч Г.Галсаннямд холбогдох гэмт хэргийн шинжийг хэрэгт авагдсан яллах, цагаатгах нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шаардлагын дагуу шалгаж, үнэлэн дүгнээгүй, үгүйсгэн няцаах эсхүл баталсан дүгнэлтийг эргэлзээгүй, хангалттай байдлаар хийгээгүй байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөнд тооцох ба энэ талаарх шүүгдэгч Г.Батдорж, тэдний өмгөөлөгч нарын гомдолд дурдсан үндэслэлийг шууд үгүйсгэх боломжгүй нөхцөл байдал үүссэн. 

1.3. Шүүгдэгч Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан авто зам, “Энержи ресурс” ХХК-ийн Гашуун сухайт боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зориулалтаар барьсан дэд бүтцийг төрийн өмчид худалдан авч, улмаар “Энержи ресурс” ХХК, “Говийн зам” ХХК-иудад хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэрэг,

мөн Н.Алтанхуягт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Бэрэн групп” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгосон хэргүүдийг анхан шатны шүүхээс хэрэгсэхгүй болгон цагаатгаж шийдвэрлэхдээ хамаарах яллах ба цагаатгах нотлох баримтуудад бодитой тулгуурлан нотолгооны стандарт шаардлагын хүрээнд хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байдлаар дүгнэлт хийхгүй орхигдуулсан, мөн дээд шатны шүүхээс хүчингүй болгосон буюу өмнөх анхан болон давж заалдах шатны дүгнэлтийг дахин хуулбарлан бичсэн байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн бөгөөд тус шүүхээс зөвтгөх боломжгүй.   

Прокурорын яллах дүгнэлт болон Улсын Дээд шүүхийн тогтоолын дүгнэлт, прокуроруудын эсэргүүцэл, холбогдох шүүгдэгч нар, өмгөөлөгч нарын тайлбар зэргээс үзэхэд, дээрх шүүгдэгч нарын үйлдсэн гэх хэргийн бодит байдлыг тогтоохын тулд гэмт хэргийн шинж, нотолбол зохих асуудал нэг бүрийг яллах ба цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтуудын хүрээнд нотолгооны стандарт шалгуурын дагуу нарийвчлан, бүрэн, бодитой шалгаж, үнэлж дүгнэх буюу эсрэг тэсрэг эх сурвалж бүхий нотлох баримтуудын аль нэг хэсгийг, эсхүл бүхэлд нь баталсан, эсхүл үгүйсгэн няцаасан талаарх хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж шийдвэрлэх зайлшгүй шаардлага үүссэн байна. Тухайлбал:   

- 2010 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдөр Зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын яам болон “Говийн зам” ХХК-ийн хооронд байгуулагдсан “Ухаа худаг-Гашуун сухайт чиглэлд авто зам барих, ашиглах, шилжүүлэх тухай” 74 дугаар концессын гэрээгээр хүлээсэн талуудын эрх, үүрэг, үндсэн ба бусад нөхцөл, хэрэгжих хугацаа 10 жил, түүнийг цуцлах, маргаан үүссэн тохиолдолд шийдвэрлэх журам зэрэг нь тодорхой зохицуулагдсан, мөн 

- Энержи Ресурс ХХК болон Эрдэнэс монгол ХХК-ийн компаний хооронд 2011 онд хийгдсэн Гашуун сухайт боомт дахь шалган нэвтрүүлэх дэд бүтцийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх тухай консерцумын гэрээгээр талуудын эрх, үүрэг, үндсэн ба бусад нөхцөл, хугацаа зэрэг нь тодорхой зохицуулагдсан байтал дээрх гэрээний талуудын хүсэл зориг, гэрээгээр зохицуулагдсан асуудлуудыг үл харгалзан дур мэдэж буюу яаралтай гэх горимоор төрийн өмчид авах тухай Засгийн газрын шийдвэрийн үндэслэл болгосон үйлдэл, үйл ажиллагаа нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, хамаарах бусад хууль тогтоомжид заасан төрийн үйл ажиллагааны үндсэн ба тусгай зарчмууд, гэрээний талуудын эрх тэгш, чөлөөт байдал зэрэгт хэрхэн нийцсэн эсэх,     

- Ухаа худаг-Гашуун сухайт чиглэлт авто зам барих тухай гэрээг захиалагч талаас Зам тээврийн яам байгуулсан байхад тус яамны санал, гэрээний нөхцөлийг үл харгалзан Эдийн засгийн хөгжлийн яамнаас оруулсан нь үндэслэлтэй эсэх, 

- Энержи Ресурс ХХК-иас Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаярт ирүүлсэн гэх “мэдээлэл хүргүүлэх тухай албан тоот” нь 2013 оны 8 дугаар сарын 15-ны өдөр, эсхүл 2013 оны 8 дугаар сарын 16-ны өдөр хүргэгдсэн эсэх, тус мэдээлэл хүргүүлэх тухай албан бичиг нь гэрээний дагуу барьсан зам, дэд бүтцүүдийг төрд худалдах утга агуулгатай байсан эсэх буюу албан бичиг дэх бичвэр нь Засгийн газар яаралтай горимоор хэлэлцэх асуудалд хэрхэн хамааралтай эсэх, 

- Энержи Ресурс ХХК-иас ирүүлсэн “мэдээлэл хүргүүлэх тухай” албан бичигт үндэслэн Засгийн газар яаралтай горимоор хуралдсан нь холбогдох хууль тогтоомжид хэрхэн нийцсэн эсэх,  Засгийн газрын хуралдааны журмын 7.8-д заасан үндэслэл, журам хэрхэн зөрчигдсөн эсэх, 

- Засгийн газрын хуралдаанаар “Нүүрсний экспортыг дэмжих талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” асуудлыг яаралтай гэх горимоор хэрхэн хэлэлцсэн эсэх, ямар судалгаа, үндэслэлд тулгуурлан хэлэлцсэн эсэх, гишүүдийн олонхын санал авч дэмжигдсэн эсэх, асуудлыг хариуцсан гэх сайд тухайн тогтоолын төслийг бичмэл хэлбэрээр бус зөвхөн аман байдлаар танилцуулсан нь үндэслэлтэй эсэх,    

- Хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан гэрээний дагуу хувийн хэвшлийн барьсан  зам, дэд бүтцийг төрийн өмчид авах асуудлыг хэн санаачилсан, хэн яаралтай горимын журмаар хэлэлцүүлэхээр оруулсан эсэх, тэдгээрийн үйлдэл, үйл ажиллагаа хууль зүйн үндэслэлтэй эсэх,

- Засгийн газрын яаралтай горимоор хуралдсан хуралдааны тэмдэглэлийг хасаж цуглуулж бэхжүүлсэн, бүрэн судалсан эсэх,  

- Хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг төрийн өмчид авахад УИХ-ын холбогдох байнгын хороодын санал, Сангийн яамны саналыг авсан байх гэх шаардлага хэрхэн хангагдсан эсэх,  

- Хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг төрд худалдан авах тохиолдолд Хөгжлийн банкнаас санхүүжүүлэх үндэслэлтэй байсан эсэх, улмаар 

-Хөгжлийн банкнаас хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг санхүүжүүлэхдээ “бодит өртгөөс илүү үнээр үнэлүүлж” худалдан авсан эсэх зэргийг хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтын хүрээнд нарийвчлан дүгнээгүй, холбогдох баримтуудыг үгүйсгэж няцаагаагүй байна.   

Мөн анхан шатны шүүх нь шүүгдэгч Н.Алтанхуягт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ Улсын дээд шүүхийн шийдвэрээр хүчингүй болсонд хамаарах анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн өмнөх дүгнэлтийг дахин хуулбарлаж буюу агуулгаар нь сэргээн бичжээ.     

Иймд анхан шатны шүүх хэргийн бодит байдлыг бүрэн гүйцэд дүгнээгүй, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчсөн гэж үзэх бөгөөд зөвтгөх үндэслэлгүй болно.   

Шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд шүүгдэгч нарын гэм буруу, хэргийн үйл баримтыг сэргээн тогтооход нотолбол зохих байдал, түүнд хамаарах яллах ба цагаатгах бүхий л нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шалгуурын дагуу бүрэн, бодитой харьцуулан шалгаж, эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай байдлаар үнэлэн дүгнэх шаардлагатай. 

Хоёр. Зарим шүүгдэгч нарыг цагаатгаж шийдвэрлэснийг хэвээр үлдээсэн талаар: 

2.1. Шүүгдэгч Т.Пүрэвсүрэн /Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн/ холбогдох “Мон дулаан трейд”  ХХК болон “Бэрэн групп” ХХК-нд тус тус хууль бус давуу байдал бий болгоход танилцуулга бэлтгэн хамтран оролцсон гэх хэргүүдийг хэрэгсэхгүй болгосныг үгүйсгэх үндэслэлгүй гэж үзлээ. Учир нь “Мон дулаан трэйд” ХХК-тай холбоотой хууль зүйн дүгнэлтийг Ц.Билгүүн гардан гүйцэтгэсэн болох нь нотлогдож, ял шийтгэл хүлээсэн, мөн “Бэрэн групп” ХХК-ийн талаарх хууль зүйн дүгнэлт нь гэмт хэрэг үйлдэгдэх үндэслэлд хамааралгүй болох нь нотлогдов.    

2.2. Шүүгдэгч С.Батзориг /Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн/-ийн “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгоход хамтран оролцсон гэх гэмт хэргийн шинжийг прокуророос хангалттай үндэслэл бүхий үйл баримтаар яллаагүй байна. Учир нь шүүгдэгч С.Батзориг нь зээлийн хорооны гишүүн биш байхад яллах дүгнэлтэд зээлийн хорооны 2017/87 тоот дүгнэлтийг хамтын зарчмаар гаргаж гэж бичсэн нь үндэслэлгүйгээс гадна Хөгжлийн банкны зээлийн хороо зээлийн хороо 2017 оны 09 дүгээр сарын 27-ны өдөр хуралдсан, төлөөлөн удирдах зөвлөл 2017 оны 09 дүгээр сарын 28-ны өдөр тус тус хуралдаж, шийдвэрүүд гарснаас хойш буюу 2017 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр танилцуулга бэлдсэн боловч тухайн танилцуулгыг гаргахдаа ХААН банкны гүйцэтгэх захирлын 2017 оны 10 дугаар сарын 05-ны өдрийн 19/10009 дугаар “Бэрэн групп хугацаа хэтэрсэн өр зээлгүй” гэсэн албан бичгийг танилцуулгад оруулсан нь С.Батзоригийг гэм буруутай гэж үзэх хангалттай үндэслэл болохгүй гэж үзсэн.  

2.3. Шүүгдэгч Р.Батбаяр, М.Золжаргал, Г.Дашзэвгэ, Г.Одонтуул (Хөгжлийн банкны зээлийн хорооны гишүүд), шүүгдэгч Ч.Отгочулуу, Ч.Нэргүй, М.Баянмөнх, Б.Найдалаа, Б.Лхагвасүрэн, Б.Батзаяа (Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүд) нарт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгох гэмт хэрэгт хамтран оролцсон гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгосныг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн. Учир нь:

- Тухайн шүүгдэгч нарын хувьд Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолыг холбогдох хууль тогтоомж зөрчсөн эсэхийг мэдэх боломжгүй, мэдэх ёсгүй буюу хянан шалгах эрхгүй байсан нь нотлогдсон,  

-  Яллах дүгнэлтээр зээлийн хорооны гишүүдийг буруутгахдаа 2014 оны 02 дугаар сарын 04-ний өдрөөс 2017 оны 09 дүгээр сарын 21-ний хооронд 7 удаагийн санхүүжилтээр нийт 44.3 тэрбум төгрөгийг хууль бусаар олгосон гэх үндэслэл тогтоогдоогүй, дээрх нэр бүхий зээлийн хорооны гишүүд 7 удаа зээл олгох үе шат болгонд хуралдсан гэх үндэслэлгүй, харин 2014 оны 11 дүгээр сарын 25-ны өдөр зээлийн хороо хуралдахад Г.Одонтуул, М.Золжаргал нар хуралд оролцсон, бусад үе шаттай олгосон гэх зээлийг Хөгжлийн банкны зээлийн хорооны шинэчлэгдсэн буюу өөр гишүүд олгосон байх тул гэмт хэргийн шинж болон төгссөн цаг хугацаа зэргийг бүрэн нотолж чадаагүй. 

- Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн тухайн гишүүд 2014 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрийн 08 дугаар “Бэрэн групп” ХХК-д зээл олгох тухай” тогтоол гаргахдаа хуралдаанд баримтлах журам болон бусад хууль тогтоомжийн дагуу биелүүлэх ёстой ямар үүргүүдийг хэрхэн зөрчсөн буюу албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа албаны эрх ашгийн эсрэг ашигласан эсэх зэргийг хангалттай үйл баримтын хүрээнд нарийвчлан тодорхойлж тогтоогоогүй, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн тогтоолд зааснаар тус шийдвэрийн хэрэгжилтэд хяналт тавих дотоод аудитын нэгжид хүлээлгэсэн үүрэг биелэгдсэн эсэхийг нотолж тогтоогоогүй, 

- Түүнчлэн зээлийн хороодын гишүүдийн үйлдэл 2014 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдрөөс хойш, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдийн үйлдэл 2014 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс хойш тус тус тасралтгүй үргэлжилсэн гэж үзэх үндэслэлгүй байхад Эрүүгийн хууль үйлчлэх цаг хугацаа, гэмт хэрэг төгссөн гэж үзэх шалгуур, үндэслэл, журмын дагуу 2002 оны Эрүүгийн хуулийн дагуу гэмт хэргийн зүйлчлэл буюу гэм буруу, бусад асуудлыг юуны өмнө шийдвэрлэх ёстой байсныг орхигдуулсан, хэрэглэвэл зохих Эрүүгийн хуулийн талаар үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж чадаагүй байх тул цагаатгаж шийдвэрлэснийг буруутгах боломжгүй гэж үзлээ. 

Гурав. Зарим шүүгдэгч хүн, хуулийн этгээд, хуулийн этгээдийн удирдлага нарт холбогдох хэргийг гэм буруугийн хуралдаанаас дахин шийдвэрлүүлэх талаар: 

3.1. Шүүгдэгч Ш.Бүтэд, Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг, 

3.2. Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат, 

3.3. Б.Даажамба, М.Баярмагнай, 

3.4. Г.Батдорж нар хамаарна.  

Шүүгдэгч Ш.Бүтэд нь Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн, зээлийн хорооны болон төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүд зэргийг бүхэлд нь хатгасан эсэх, шүүгдэгч Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг нарын хувьд нэгэн зэрэг хатгагч, зохион байгуулагч эсэх болон зөрүүтэй бусад асуудлыг нарийвчлан дүгнэх шаардлагатай.  

Шүүгдэгч Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан авто зам, “Энержи ресурс” ХХК-ийн Гашуун сухайт боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зориулалтаар барьсан дэд бүтцийг төрийн өмчид худалдан авч, улмаар “Энержи ресурс” ХХК, “Говийн зам” ХХК-иудад хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэрэг, Н.Алтанхуягт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэргийг тус тус цагаатгасныг хүчингүй болгож шийдвэрлэсэнтэй холбоотойгоор шүүгдэгч Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарыг гэм буруутайд тооцсон бусад гэмт хэргийг бүхэлд нь дахин хянан хэлэлцүүлэх үндэслэлтэй.   

Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдээр ажилласан байсан Д.Бат-Очир, Ж.Үхэртар, Ж.Бат-Эрдэнэ, Ж.Оюунчимэг, С.Магнайсүрэн, Н.Баярчимэг, О.Хуягцогт, Д.Даваасамбуу, Б.Махбал нарт холбогдох хэргийг цагаатгасныг бүхэлд нь хүчингүй болгож шийдвэрлэсэнтэй холбоотойгоор тухайн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн даргаар ажиллаж байсан Б.Даажамба, М.Баярмагнай нарыг тусгаарлан гэм буруутайд тооцсоныг хүчингүй болгож, хамтад нь дахин хянан хэлэлцүүлэх;      

“Сэлэнгийн герефорд” ХХК-ийн хамаарал бүхий этгээд болох шүүгдэгч Г.Галсаннямд холбогдох гэмт хэргийг цагаатгасныг хүчингүй болгож шийдвэрлэсэн учраас Г.Батдорж, Г.Галсанням нарын гүйцэтгэсэн үүрэг, оролцоо, гэм хорыг хэрхэн хариуцах эсэх асуудлыг нэг мөр шийдвэрлэх;      

Шүүгдэгч Ш.Бүтэд, Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг, Г.Батдорж болон бусад шүүгдэгч нар “эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэрэг”-т хатгагчаар хамтран оролцсон тухайн тохиолдолд Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн алдааг дахин давтах ёсгүй болно.      

Мөн анхан шатны шүүхээс холбогдох хуулийн этгээдийн удирдлага буюу нэр бүхий шүүгдэгч нарт холбогдох мөнгө угаах гэмт хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ тухайн гэмт хэргийн үргэлжилсэн болон төгссөн цаг хугацаа, хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар хэрэгт авагдсан нотлох баримтад тулгуурлан хууль, эрх зүйн ухамсрыг удирдлага болгон эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай үндэслэлээр дүгнээгүй байх тул зөвтгөх боломжгүй.  

Зөвхөн прокурорын хэлсэн гэх нотолгооны ямар ч эх сурвалжгүй саналаар буюу мөнгө угаах гэмт хэргийн үргэлжилсэн үйлдлийг “эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татсан”-аар таслан зогсоогдсон эсхүл дууссан гэж бичсэн байх нь хангалттай үндэслэл, үйл баримтад тулгуурласанд тооцогдохгүй болно.    

Дөрөв. Зарим хэргийг эрүүгийн хариуцлагын хуралдаанаас шийдвэрлүүлэх  талаар: 

Дараах шүүгдэгч нарын хувьд анхан шатны шүүхээс тэдний гэм бурууг хянан шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй, харин эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг шийдвэрлэхдээ Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, бусад алдаа зөрчил гаргасан байх тул зөвтгөх боломжгүй.  

4.1. Шүүгдэгч Т.Мөнхтулгад холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ хөөн хэлэлцэх  дууссан, эсхүл дуусаагүй талаарх нотлох баримтыг анхан шатны шүүх зайлшгүй дүгнэх шаардлагатай. “Баруун баян транс” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгож, улмаар хамгийн сүүлчийн санхүүжилт нь 2017 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр шилжсэн байх тул тухайн өдөр бусдад давуу байдал олгож их хэмжээний хохирол учруулсан гэмт хэргийн төгссөн хугацааг зөв тооцоолох нь зүйтэй.   

4.2. Шүүгдэгч Г.Байгалмааг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.12 дугаар зүйлийн 1, 18.6 дугаар зүйлийн 1, 23.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт, 

4.3. Шүүгдэгч Г.Цолмон, П.Мягмардорж, Ц.Баатарбилэг нарыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэг, 18.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт,   

4.4. Шүүгдэгч Б.Мөнхтөрийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг, 

4.5. Шүүгдэгч “НВЦ” ХХК, “Ган хүдэр орд” ХХК, “Инжир” ХХК-ийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт тус тус гэм буруутай болохыг тогтоосон нь үндэслэлтэй. 

Харин хэрэгт авагдсан үйл баримтын хүрээнд шүүгдэгч Г.Байгалмаагийн хуурамч бичиг баримт ашигласан гэх үйлдлийн хөөн хэлэлцэх хугацааг зөв тодорхойлох, зарим хөрөнгө орлого хураах асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх, зарим шүүгдэгч нарын гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон болон мөнгө угаах гэмт хэрэгт Эрүүгийн хуулийн зөв хэрэглэх үндэслэл, шаардлага зөрчигдсөн байх тул тус шүүх зөвтгөх боломжгүй.  

Шүүгдэгч хуулийн этгээдийн мөнгө угаах гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа нь хуулийн этгээдийн нэрийн өмнөөс, түүний ашиг сонирхлын төлөө шийдвэр гаргасан тухайн шүүгдэгч хүний үйлдсэн гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаанаас хамаарах тул цогц байдлаар нэг мөр шийдвэрлэх үндэслэлтэй. 

Тав. Зарим шүүгдэгч нарыг гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэснийг хэвээр үлдээсэн талаар:  

5.1. Ц.Билгүүн, Н.Сүхболд нарт холбогдох гэмт хэрэг, шүүгдэгч Б.Мөнхтөрд холбогдох Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2, 21.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан, “НВЦ” ХХК-ийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.5 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэсэн шийдлийг  тус тус хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.    

Зургаа. Зарим шүүгдэгч болон хуулийн этгээдэд холбогдох хэргийг дахин гэм буруутайд тооцсон нь үндэслэлгүй тул өмнөх анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчин төгөлдөр гэж үзсэн талаар:   

Улсын дээд шүүхийн тогтоолын дүгнэлт болон тогтоох хэсэгт өмнөх 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн 704 дүгээр шийтгэх тогтоол, 2024 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн 362 дугаар магадлалын тухайн шүүгдэгч нарын үйлдсэн “хахууль өгөх” гэмт хэргийн зүйлчлэл, ял шийтгэлийг үгүйсгэн няцааж дүгнээгүй, өөрчлөлт оруулаагүй, хүчингүй болгоогүй байх тул анхан шатны шүүх сүүлчийн тогтоолоор дахин шүүгдэгч Б.Батбаатар, Ч.Өлзий, “Ган хүдэр орд” ХХК, “Инжир” ХХК-иудыг “хахууль өгөх” гэмт хэрэгт гэм буруутайд тооцож, ял шийтгэл оногдуулсан нь үндэслэлгүй буюу тухайн шүүгдэгч нарт холбогдох тухайн гэмт хэрэгт хамаарах хэсгийг хүчингүй болгож шийдвэрлэв.     

Нийслэлийн эрүүгийн хэрийн давж заалдах шатны шүүхийн 

Ерөнхий шүүгч Б.Зориг, шүүгч Т.Шинэбаяр, Г.Ганбаатар 

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэрийн тойм: №1

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 20-ны өдөр нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 08 дугаар сарын 22-ны өдрийн 2025/ШЦТ/1994 дүгээр шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч Б.А, түүний өмгөөлөгч О.Баярбаясгалан нарын гаргасан давж заалдах гомдлыг үндэслэн хянан хэлэлцэв.

Хэргийг шалгах явцад шүүгдэгч Б.А нь өөрийн хүү болох Б-г 2016 оны 06 дугаар сарын 03-ны өдөр ОХУ-ын Кызиль хотод төрүүлсэн боловч  хүү нь 2016 оны 07 дугаар сарын 14-ний өдөр Увс аймгийн төвд нас барсан байна. Гэвч Б.А нь нас барсан хүүгээ нас барсны бүртгэлд оруулж, хасалт хийлгэх иргэний үүргээ биелүүлэхгүйгээр 2019 оны 06 дугаар сараас 2024 оны 08 дугаар сарын 20-ны өдрийг хүртэлх хугацаанд бодит байдлыг нууж, төрөөс олгодог хүүхдийн мөнгийг үргэлжлүүлэн авсаар нийт 5,500,000 төгрөгийн тэтгэмж авч ашигласан гэмт хэрэгт холбогдуулан прокуророос яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн байна.

Анхан шатны шүүх шүүгдэгч А-г бодит байдлыг нууж нийгмийн халамжийн тэтгэмж авсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцон, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан шүүгдэгч Б.А-г Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.12 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хорих ялыг оногдуулахгүйгээр 1 жилийн хугацаагаар тэнсэж, Б.А нь иргэний нэхэмжлэгч Халамжийн санд 5.500.000 төгрөгийг төлж барагдуулсан байх тул шүүгдэгчээс гаргуулах төлбөргүй гэж шийдвэрлэжээ.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхээс шүүгдэгч Б.А-г “Бодит байдлыг нууж нийгмийн халамжийн тэтгэмж авсан” гэм буруутай үйлдэлд нь хууль зүйн үндэслэлтэй дүгнэлт хийж, түүний үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, хор уршгийн шинж чанар, шүүгдэгчийн хувийн байдалд анхан шатны шүүхээс оногдуулсан ял тохирсон гэж үзэн, шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Б.Ариунхишиг

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №14

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Б.Цэрэндорж, Н.Болормаа нар нь “Залилах” гэмт хэрэгт,

Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нар нь “Залилах” болон “Мөнгө угаах” гэмт хэрэгт тус тус холбогдсон. 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 2248 дугаар шийтгэх тогтоолоор шүүгдэгч Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нарт холбогдох  “...газар эзэмших эрхийг залилан авч, их хэмжээний хохирол учруулсан болон гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгийн эрхийн хэлбэр хэмжээг өөрчилж мөнгө угаасан” гэх хэргүүдийг,

шүүгдэгч Д.Батбаярын шүүгдэгч Н.Болормаатай бүлэглэн бусдыг залилсан гэх үйлдлийг “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр тус тус хэрэгсэхгүй болгож, 

шүүгдэгч Н.Болормаа болон шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарыг бүлэглэн “бусдыг хуурч, их хэмжээний хохирол учруулан залилах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож, “гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болсны дараа эрүүгийн хэрэгт яллагдагчаар татсан” гэх үндэслэлээр шүүгдэгч Д.Батбаярт холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, Н.Болормааг 10.000.000 төгрөгийн, Б.Цэрэндоржийг 40.000.000 төгрөгийн торгох ялаар тус тус шийтгэж, Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нараас нийт 12,992,180,000 /арван хоёр тэрбум есөн зуун ерэн хоёр сая нэг зуун наян мянга/ төгрөг буюу шүүгдэгч тус бүрээс 6,496,090,000 /зургаан тэрбум дөрвөн зуун ерэн зургаан сая ерэн мянга/ төгрөгийг гаргуулан “Евроази интернейшнл инвестмент холдингс групп лимитед” ХХК-д олгохоор шийдвэрлэсэн байна.

Давж заалдах шатны шүүх прокурорын бичсэн эсэргүүцэл, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, иргэний нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч, шүүгдэгч Д.Батбаяр болон түүний өмгөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудыг үндэслэн Д.Батбаяр, Т.Баясгалан, Н.Болормаа, Б.Цэрэндорж нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцээд, 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх шүүгдэгч Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нарыг бүлэглэн “бусдыг залилан мэхэлж их хэмжээний хохирол учруулсан, гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгийн эрхийн хэлбэр хэмжээг өөрчилж мөнгө угаасан” гэх хэргүүдийг болон шүүгдэгч Д.Батбаярын шүүгдэгч Н.Болормаатай бүлэглэн бусдыг залилсан гэх үйлдлийг тус тус “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр тус тус хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн,

мөн шүүгдэгч Н.Болормаа болон шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарыг бүлэглэн “бусдыг хуурч, их хэмжээний хохирол учруулан залилах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэсэн нь хэргийн бодит байдалтай нийцсэн, Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын энэ хэсгүүдийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэлээ.  

Харин анхан шатны шүүх шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарт хөөн хэлэлцэх хугацааг ялгаатай байдлаар хэрэглэж Эрүүгийн хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын холбогдох хэсгүүдэд зохих өөрчлөлт оруулж, шүүгдэгч Б.Цэрэндоржийг “гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссаны дараа эрүүгийн хэрэгт яллагдагчаар татсан” гэх үндэслэлээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон өөрчлөлтийг оруулж, бусад заалтыг хэвээр үлдээж, прокурорын бичсэн эсэргүүцэл, шүүгдэгч Д.Батбаярын өмгөөлөгч Ж.Оюунболд, Г.Баяржаргал, Э.Энх-Эрдэнэ нарын “шүүгдэгч Д.Батбаярт холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгуулах”, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч болон иргэний нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нарын хохиролтой холбоотой гаргасан давж заалдах гомдлуудыг тус тус хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.

Тойм бэлтгэсэн Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Л.Дарьсүрэн.

Шийдвэрийн төлөв: хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэрийн тойм: №13

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдрийн 2025/ШЦТ/2171 дүгээр шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч Н.Энхбат, түүний өмгөөлөгч Ц.Батбаяр нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудыг үндэслэн хянан хэлэлцлээ. 

Прокуророос шүүгдэгч Н.Энхбатыг 2025 оны 06 дугаар сарын 27-ны өдөр "Жэм молл" (Gem mall) худалдааны төвд гэр бүлийн хамаарал бүхий харилцаатай хүн болох эхнэр З.М-тэй маргалдаж, улмаар хутгаар хохирогчийн эрүү, хүзүү, цээж, нуруу, хэвлий, шуу, сарвуу, гуя хэсэгт олон тооны зүсэгдсэн шарх үүсгэж, цээж, хэвлий хөндий рүү нэвтэрч дотор эрхтэн гэмтээсэн шарх, биеийн гадаргуугийн олон тооны хатгагдаж зүсэгдсэн шархны улмаас цочмог цус алдалтын шокд оруулж амь насыг нь хохироосон буюу онц харгис хэрцгийгээр, гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэж хүнийг алсан гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ.

Анхан шатны шүүх шүүгдэгч Н.Энхбатыг “онц харгис хэрцгийгээр, гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэж хүнийг алах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, шүүгдэгч Н.Энхбатад бүх насаар нь хорих ял шийтгэж, оногдуулсан бүх насаар хорих ялыг хаалттай хорих байгууллагад тусгаарлаж эдлүүлэхээр тогтоож, шүүгдэгч Н.Энхбатаас сэтгэцийн хохирол хор уршгийн зардалд 162,360,000 (нэг зуун жаран хоёр сая гурван зуун жаран мянга) төгрөгийг гаргуулж, амь хохирогчийн төрсөн хүүхэд Э.Д-д олгохоор шийдвэрлэсэн.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх: Шүүгдэгч Н.Энхбатын үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, шүүгдэгчийн хувийн байдалд анхан шатны шүүхээс оногдуулсан бүх насаар нь хорих ял тохирсон, Гэр бүлийн тухай хуульд зааснаар амь хохирогчийн хүүхэд болох охин Э.Э (12 настай), охин Э.Э (7 настай) нарт асран хамгаалагч томилох асуудлыг хуульд заасан журмын дагуу шийдвэрлэхийг Баянгол дүүргийн Засаг даргад үүрэг болгож шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй байна гэж үзэж, шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн Ерөнхий шүүгч Б.Зориг 

Шийдвэрийн төлөв: хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэрийн тойм: №12

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүх “Ногоон автобусны хэрэг” гэх тодотголтой 24 хүнд холбогдох хэргийг шүүгдэгч, хохирогч, иргэний хариуцагч, тэдгээрийн өмгөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдлууд болон прокурорын бичсэн эсэргүүцлийг үндэслэн 2025 оны 10 дугаар сарын 23-ны өдрөөс 2025 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдөр хүртэлх хугацаанд хянан хэлэлцэж, дараах байдлаар шийдвэр гаргалаа. Үүнд:

1. Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх Д.Мөнх-Эрдэнэ, Г.Энхтайван, Г.Мишээлт, Ж.Сүхбаатар, БНСУ-ын иргэн Ли Жон Соб /Lee JungSeob/ Ким Кэа Баум /Kim KeaBaum/, Б.Алтаншагай, Ч.Мөнхбаяр, Ц.Болортуяа нарын 9 хүнд холбогдох хэргийг “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож, тэдгээрийг цагаатгаж шийдвэрлэсэн, мөн шүүгдэгч А.Ганхуяг, С.Жавхлантбаатар, С.Бямбасүрэн нарыг албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэсэн нь хэргийн бодит байдалтай нийцсэн, Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын энэ хэсгүүдийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн.  

2. Шүүгдэгч А.Ганхуяг, Ж.Эрдэнэбат, А.Чойжилсүрэн, Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, Б.Мөнхболд, Д.Цогтбадрах, Б.Баярмаа, Б.Дөлгөөн, Ц.Хадбаатар, О.Лувсандагва, О.Сүхбаатар, О.Хонгорзул нарын 13 хүнийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож шийдвэрлэхдээ хууль зүйн дүгнэлтийн зарим хэсэг нь хэргийн талаар тогтоосон байдал, түүний гэм бурууг нотолж байгаа нотлох баримтын агуулгад буюу хэргийн бодит байдалд нийцээгүй, Эрүүгийн хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул тэдгээрт холбогдох хэсгүүдэд зохих өөрчлөлтийг оруулж шийдвэрлэв. Тодруулбал,

- Нийслэлийн худалдан авах ажиллагааны газрын даргын А/157 тушаалаар батлагдсан ажлын хэсгийн гишүүд болох шүүгдэгч Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, А.Чойжилсүрэн нарыг  “Тэнүүн Огоо” ХХК-иас их багтаамжийн дизель автобусны хөдөлгүүр “..DE08TIS DIESEL (240PS)..” гэж евро-2 стандартын хөдөлгүүртэй санал ирүүлсэн буюу техникийн тодорхойлолтын 6 дахь хэсэгт заасан шаардлагад нийцээгүй байгааг огт шалгаж үзээгүй шийдвэр гаргасан, уг шийдвэр гаргахад шүүгдэгч С.Жавхланбаатар нөлөөлсөн гэж дүгнэсэн боловч нэр бүхий шүүгдэгч нар зориуд санаатай үйлдлээр дээрх нөхцөл байдлыг шалгаж үзээгүй, мөн тэдгээрт хэн нэг этгээд нөлөөлсөн, мэдсээр байж Тэнүүн Огоо ХХК-д давуу байдал бий болгосон гэж үзэх үйл баримт, үндэслэл хэргийн баримтаар тогтоогдоогүй байх тул Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийн шинжийг хангаагүй.

Харин шүүгдэгч Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, А.Чойжилсүрэн нарын техникийн тодорхойлолтын 6 дахь хэсэгт заасан үзүүлэлтийг “..Дизель турбо евро III, нэмэлт хэсэгт DE08TIS DIESEL (240PS, Евро III)” гэж евро-2 хөдөлгүүрийн DE08TIS DIESEL моделийг бичиж ирүүлснийг шалгаж тодруулаагүй үйлдэл нь ажил үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгээгүй буюу Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 23.5 дугаар зүйлийн 1 хэсэгт заасан “Хайнга хандах” гэмт хэргийн шинжийг хангаж байна гэж дүгнэж, тухайн зүйл, хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага оногдуулсан, 

мөн, анхан шатны шүүх шүүгдэгч Ж.Эрдэнэбатыг 2023 оны 01 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 50 дугаартай албан бичиг үйлдэж, тодруулгад дурдсан бүх шаардлагыг хангана гэсэн агуулгаар албан бичиг хүргүүлж, ажлын хэсгийн гишүүдийг өөрийн компанийг сонгон шалгаруулахад зориуд хүргэсэн гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон гэж прокуророос яллаж ирүүлээгүй үндэслэлээр гэм буруутайд тооцсон. Тухайн албан бичгийн агуулгаас үзэхэд техникийн тодорхойлолтын 6 дахь шаардлагад буюу Евро-2 хөдөлгүүрийн модель хэсэгт тодруулга аваагүй, энэ талаар тодруулга өгөөгүй байгаа учир уг албан бичиг үйлдснээр сонгон шалгаруулах ажлын хэсгийн гишүүдэд нөлөөлж давуу байдал бий болгосон гэж үзэх боломжгүй байх тул шүүгдэгч Ж.Эрдэнэбатад холбогдох хэргээс уг үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.   

- Залилах гэмт хэргийн хувьд, прокуророос Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын иргэд болох “Воннам Жи Эл Эс” ХК /Wonnam GLS Co.,Ltd/-ын захирал болох Ли Жон Соб /Lee Jung Seob/, “Иктае” ХК /Iktae Co.,Ltd/-ын ерөнхийлөгч Ким Кэа Баум /Kim Kea Baum/, “Тэнүүн-Огоо” ХХК-ийн ерөнхий захирал А.Ганхуяг, гүйцэтгэх захирал Ж.Эрдэнэбат нарыг залилах гэмт хэргийг бүлэглэн үйлдсэн гэж яллагдагчаар татсан бөгөөд анхан шатны шүүх Ли Жон Соб, Ким Кэа Баум, Ж.Эрдэнэбат нарыг гэмт хэрэг үйлдээгүй гэж цагаатгаж, шүүгдэгч А.Ганхуягийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэжээ. 

            Хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудыг цогц байдлаар үнэлж дүгнэхэд, Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын иргэд болох “Иктае” ХК /Iktae Co.,Ltd/-ын ерөнхийлөгч Ким Кэа Баум /Kim Kea Baum/, “Воннам Жи Эл Эс” ХК /Wonnam GLS Co.,Ltd/-ын захирал болох Ли Жон Соб /Lee Jung Seob/, “Тэнүүн-Огоо” ХХК-ийн ерөнхий захирал А.Ганхуяг, гүйцэтгэх захирал Ж.Эрдэнэбат нарын нэгдсэн үйлдлийн үр дүнд евро 2 хөдөлгүүр бүхий автобуст “Adblue” төхөөрөмжийн банк суурилуулаад, евро 5 гэсэн бичиглэл бүхий наалт наасан нөхцөл байдал тогтоогдож байх боловч энэ нь өмчлөгч, эзэмшигчийн эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхийг өөртөө ашиг олох шунахай сэдэлтээр, хариу төлбөр хийхгүй, буцаан өгөхгүй байх санаа зорилгоор өөрийн эзэмшил, өмчлөлд шилжүүлэн авсан залилах гэмт хэргийн шинжийг хангахгүй байна. Харин шүүгдэгч “Тэнүүн Огоо” ХХК-ийн ерөнхий захирал А.Ганхуяг нь Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газартай байгуулсан гэрээгээр өөртөө олж авсан давуу байдлаа хамгаалах зорилгоор стикер наах, хүхрийн агууламж бууруулах зориулалтын төхөөрөмж суурилах үйлдэл хийж, Эрүүгийн хуулиар хамгаалагдсан нэг эрх ашигт халдаж, нэг төрлийн хохирол, хор уршигт хүргэсэн байна. 

Мөн, яллаж буй үндэслэлд дурдсан зөвхөн евро 5 хөдөлгүүртэй автобусанд суурилуулах төхөөрөмж байсан гэж дүгнэх нотлох баримт эргэлзээгүй тогтоогдоогүй, талуудын гэрээ дүгнэсэн байдлаас үзэхэд гэрээний зарим хэсгийг хэвээр үлдээсэн, зарим хэсэгт хугацаатай үүрэг өгсөн, зарим хэсгийг хэсэгчлэн цуцалсан байх бөгөөд захиалагч талаас гэрээ цуцлагдсан хэсгээр хохирлыг тооцон акт үйлдэж гаргуулан авсан байх тул шүүгдэгч А.Ганхуягт холбогдох хэргээс уг үйлдлийг гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв. 

- Нийтийн тээврийн газрын даргын А/65 дугаартай тушаалаар батлагдсан ажлын хэсгийн гишүүд болох Б.Мөнхболд, Д.Цогтбадрах, О.Лувсандагва, А.Чойжилсүрэн, О.Хонгорзул, Б.Дөлгөөн, Ц.Хадбаатар, Б.Баярмаа нарыг анхан шатны шүүхээс албаны эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаад “Тэнүүн Огоо” ХХК-ийн нийлүүлж буй 20 автобусыг техникийн тодорхойлолтод заасан шаардлага хангаагүй байхад хүлээн авч, “Тэнүүн Огоо” ХХК-д давуу байдал бий болгосон гэмт хэрэгт хамжигчаар хамтран оролцсон гэм буруутайд тооцсон нь хэргийн бодит байдалд нийцээгүй, Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн үндэслэлд хамаарч байна.

Учир нь аливаа гэмт хэрэгт хамжигчаар хамтран оролцоход үйлдэл хийхээсээ өмнө урьдчилан амласан байхыг шаарддаг бөгөөд дээрх ажлын хэсгийн гишүүд нь А.Ганхуяг, Ж.Эрдэнэбат, Жавхлантбаатарт нартай урьчилан тохиролцсон амлалт өгсөн, тэдгээртэй хуйвалдаж хэрэгжүүлсэн гэж үзэх үйл баримт, үндэслэл хэргийн баримтаар тогтоогдохгүй байна. 

Харин, шүүгдэгч Б.Мөнхболд, Д.Цогтбадрах, О.Лувсандагва, А.Чойжилсүрэн, О.Хонгорзул, Б.Дөлгөөн, Ц.Хадбаатар, Б.Баярмаа нар нь А/65 дугаартай ажлын хэсгийн гишүүнээр томилогдон ажиллаж байхдаа ажил үүргээ зохих ёсоор хэрэгжүүлээгүй буюу сонгон шалгаруулах ажлын хэсгийн гишүүнээр ажиллах үүрэг хүлээсэн хэдий ч дээд албан тушаалтны шийдвэрт тал засах, бусдад хэт найдах зэргээр үүрэгт ажилдаа хайнга хандаж, хэлбэрийн шинжээр өөрсдийн оролцоог хангасан болгож, 20 ширхэг автобус хүлээн авсан хурлын тэмдэглэл, актад гарын үсэг зурсан байгаа нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 23.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Албан тушаалтан хууль, захиргааны хэм хэмжээний актаар тодорхойлогдсон албан үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүй улмаас их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний шинжийг хангаж байна гэж давж заалдах шатны шатны шүүх дүгнэж, тухайн зүйл, хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага оногдуулж шийдвэрлэв. 

- Түүнчлэн, Монгол Улсын Үндсэн Хуульд зааснаар иргэд шударга шүүхээр шүүлгэх, хэргээ шүүх ажиллагаанд биеэр оролцох үндсэн эрхтэй тул анхан шатны шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалд тооцож, шүүх хуралдааны танхимын түрээс 26.000.000 төгрөгийг шүүгдэгч нараас хувь тэнцүүлэн гаргуулсан хэсгийг хүчингүй болгов.

Тойм бэлтгэсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч С.Болортуяа

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №11

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Шүүгдэгч Б.Энх-Амгалан, З.Энхболд нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх 2025 оны 07 дугаар сарын 24-ний өдөр хэлэлцээд 2025/ШЗ/5038 дугаар шүүгчийн захирамжаар “шүүх хуралдаанаар нөхөн гүйцэтгэх боломжгүй мөрдөн шалгах ажиллагааг хийж гүйцэтгүүлэх, яллах дүгнэлтийг хуульд заасан шаардлагад нийцүүлэн үйлдэх ажиллагааг хийж гүйцэтгүүлэхээр Б.Энх-Амгалан, З.Энхболд нарт холбогдох хэргийг прокурорт буцааж шийдвэрлэсэн байна. 

Давж заалдах шатны шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 33.1 дүгээр зүйлийн 12 дахь хэсэгт “шүүхийн шатнаас урьдчилсан хэлэлцүүлэг рүү хэрэг буцаахгүй” гэж заасан зохицуулалтыг зөрчсөн үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгож, Б.Энх-Амгалан, З.Энхболд нарт урьд авсан Монгол Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлэхээр шийдвэрлэлээ.  

Тойм бэлтгэсэн Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч С.Болортуяа

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №10

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Д.Мөнх-Эрдэнэ, Ж.Энхжаргалан нар нь “Олон нийтийн газар хэрүүл маргаан үүсгэж, бусдыг үл хүндэтгэсэн, мөн хүний биед хохирол учруулахгүйгээр халдаж зодсон” зөрчилд тус тус холбогдсон.

Дүүргийн Эрүү, Иргэний хэргийн хялбар ажиллагааны анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн 2025/ЗШ/10775 дугаар шийтгэврээр зөрчилд холбогдогч Д.Мөнх-Эрдэнэ, Ж.Энхжаргалан нарын “Олон нийтийн газар хэрүүл маргаан үүсгэж, бусдыг үл хүндэтгэсэн” зөрчилд нь 10 цагийн хугацаагаар албадан сургалтад хамруулж, 9 хоногийн баривчлах шийтгэл оногдуулж шийдвэрлэжээ. 

Давж заалдах шатны шүүх зөрчилд холбогдогч, тэдгээрийн өмгөөлөгч нараас гаргасан “баривчлах шийтгэлийг 100 нэгжээр торгох шийтгэл болгон хөнгөрүүлж өгнө үү” гэх агуулга бүхий давж заалдах гомдлуудыг үндэслэн Д.Мөнх-Эрдэнэ, Ж.Энхжаргалан нарт холбогдох зөрчлийн хэргийг хянан хэлэлцээд, зөрчилд холбогдогч нар нь цахим орчинд шууд дамжуулалт хийх үеэрээ хоорондоо удаа дараа зохисгүй үг хэллэг хэрэглэн, зүй бус үйлдэл гаргах зэргээр хэрүүл маргаан үүсгэж, олон нийтийг үл хүндэтгэсэн зөрчлийн шинж, зөрчил үйлдсэн нөхцөл байдал болоод тэдгээрийн хувийн байдал зэрэгт оногдуулсан баривчлах шийтгэл нь тохирсон байх тул анхан шатны шүүхийн шийтгэврийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Н.Батсайхан