Шийдвэрийн төлөв: хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №9

Жолооч М нь өөрийн тээврийн хэрэгслийн хаалганы бариулаас Э-г барьж байгааг мэдсээр байж тээврийн хэрэгслэлээ хөдөлгөж явснаас Э чирэгдэн унаж хүнд гэмтэл авчээ. 

Прокуророос М-ийн үйлдлийг хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол санаатай учруулсан гэж үзээд яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг харъяалах анхан шатны тойргийн шүүхэд шилжүүлсэн байна. 

Анхан шатны тойргийн шүүх М-ийг Эрүүгийн хуулийн 11.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол санаатай учруулсан” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцоод, хуульд заасан торгох ялаар шийтгэжээ.

Шүүгдэгч М-ийн өмгөөлөгчийн гаргасан “М нь анхнаасаа хохирогчийг гэмтээж, хохирол хор уршиг учруулах санаа зорилго байгаагүй тул зүйлчлэлийг хөнгөрүүлж, хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол болгоомжгүйгээр учруулах гэмт хэргээр зүйлчилж өгөх” талаар гомдлыг үндэслэн давж заалдах шатны шүүх хэргийг хэлэлцээд тухайн гомдлыг хэрэгсэхгүй болгож, анхан шатны тойргийн шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн байна.

Тодруулбал, болгоомжгүй үйлдэгдсэн гэмт хэргийг тухайн этгээд өөрийн үйлдэл, эс үйлдэхүйн улмаас хор уршиг учирч болохыг мэдэж байсан хэдий ч түүнийг гаргахгүй байж чадна гэж хөнгөмсгөөр найдсан, эсхүл хайхрамжгүй хандсан байдлаар үйлддэг бол санаатай үйлдэгдсэн гэмт хэргийн хувьд өөрийн үйлдэл, эс үйлдэхүйн нийгмийн хор аюулын шинж чанарыг ухамсарлаж, түүний улмаас нийгэмд аюултай хохирол, хор уршиг учирна гэдгийг мэдсэн атлаа хүсэж үйлдсэн байдгаараа болгоомжгүй гэмт хэргээс ялгагддаг байна. 

Тойм бэлтгэсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч П.Гандолгор

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй

Шийдвэр тойм: №8

Санамж: Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно.

Хэргийг хаалттай шийдвэрлэсэн тухай:

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 18.2 дугаар зүйлийн 1, 3 дахь хэсэгт “...шүүх өсвөр насны шүүгдэгчид холбогдох эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг хаалттай явуулж...” Хүүхэд хамгаалалын тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.4 дэх хэсэгт “Эрх бүхий албан тушаалтан, мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах байгууллага, прокурор, шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцогч хүүхдийн талаар эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, хууль ёсны төлөөлөгчөөр томилогдсон этгээдийн болон хүүхэд 14 нас хүрсэн бол түүний зөвшөөрөлгүйгээр олон нийтэд мэдэгдэхийг хориглоно” заасныг баримтлан өсвөр насны шүүгдэгч Х.Э-д холбогдох шүүх хуралдааныг хаалттайгаар хянан шийдвэрлэсэн болно. 

Анхан шатны шүүх шүүгдэгч Ц. Давгадоржийг 2024 оны 06 дугаар сарын 08-09-ны өдөр шилжих шөнө иргэн Т.Золжаргалын амь насыг өөртөө эдийн ашигтай байдал бий болгох зорилгоор хоолойг нь цахилгааны утсаар ороон, амьсгалах замыг боож алсан гэмт хэрэг,

2024 оны 06 дугаар сарын 21-22-ны өдөр шилжих шөнө согтуурсан үедээ амь хохирогч Ч.Ш-н биеэ хамгаалж чадахгүй болохыг мэдсээр байж, онц харгис хэрцгийгээр хоолойг нь цахилгааны утсаар ороон, амьсгалах замыг боож хүнийг алах гэмт хэрэг,

Улмаар “бусдын эд хөрөнгийг хууль бусаар устгаж, гэмтээсний улмаас бага хэмжээнээс дээш хохирол учруулсан” гэмт хэрэг,

Мөн амь хохирогч Т.Золжаргалын ашиглаж байсан “Z..T..” гэх нэртэй фэйсбүүк хаягийг ашиглаж бусадтай амь хохирогч мэт харилцаж, бодит байдлыг нуух замаар бусдыг төөрөгдөлд оруулж “бусдыг хуурч бодит байдлыг нуух замаар залилах гэмт хэргийг хүндрүүлэх бүрэлдэхүүнтэйгээр буюу байнга үйлдэж, амьдралын эх үүсгэвэр болгосон” гэмт хэрэг,

Мөн амь хохирогч Ч.Ш.-г алсны дараа цогцсыг нуух, зөөвөрлүүлэх үйлдэл хийлгэхийн тулд хохирогч Э.Номин-Эрдэнэ, Э.Ган-Эрдэнэ нарын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхолд нь хохирол учруулж болохуйц баримт, мэдээлэл бүхий хувийн мэдээлэл, гэмт хэрэг үйлдэгдсэн орон зайн нөхцөл байдлыг “Go pro” загварын камер ашиглан дуу-дүрсний бичлэгт буулган авч “мэдээллийг гадаад улс руу дамжуулж байгаа, та нар хамт алсан” гэж сүрдүүлж “бусдыг тодорхой үйлдэл хийхийг шаардаж өөрт нь хүч хэрэглэхээр заналхийлсэн” гэмт хэрэг,

Мөн арван зургаан насанд хүрээгүй хүнтэй бэлгийн харилцаанд орсон” гэмт хэрэг,

Мөн амь хохирогч Т.Золжаргалын эзэмшлийн “IPHONE 13 PRO” загварын rap утсыг өөрийн эзэмшилдээ авч, тухайн гар утсанд суулгасан Хаан, Төрийн банкны интернэт банканд нэвтэрч, нууц үгийг сольж өөрчлөх замаар кибер орчинд хууль бусаар халдаж “кибер орчинд хууль бусаар халдаж мэдээллийг өөрчилсөн, ашиглах боломжгүй болгосон” гэмт хэрэг тус тус үйлдсэн гэх хэргийг хаалттайгаар хянан хэлэлцэж, дараах шийдвэрийг гаргалаа.

Давж заалдах шатны шүүх насанд хүрээгүй хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн болон түүний өмгөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдлыг үндэслэн 2026 оны 05 дугаар сарын 11-ны өдөр хянан хэлэлцэж, анхан шатны шүүхээс шүүгдэгч Ц.Давгадоржийн хүнийг алах гэмт хэргийн бусадтай бүлэглэсэн гэх хүндрүүлэх нөхцлийг гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож, 

“онц харгис хэрцгийгээр, өөртөө эдийн ашигтай байдал бий болгох, хохирогчийг биеэ хамгаалж чадахгүй болохыг мэдсээр байж, хоёр хүнийг алах” гэмт хэрэг, 

“арван зургаан насанд хүрээгүй хүнтэй бэлгийн харилцаанд орсон” гэмт хэрэг,

“бусдыг тодорхой үйлдэл хийхийг шаардаж өөрт нь хүч хэрэглэхээр заналхийлсэн” гэмт хэрэг, 

“бусдыг хуурч бодит байдлыг нуух замаар залилах гэмт хэргийг хүндрүүлэх бүрэлдэхүүнтэйгээр буюу байнга үйлдэж, амьдралын эх үүсгэвэр болгосон” гэмт хэрэг, 

“бусдын эд хөрөнгийг хууль бусаар устгаж, гэмтээсний улмаас бага хэмжээнээс дээш хохирол учруулсан” гэмт хэрэг, 

“кибер орчинд хууль бусаар халдаж мэдээллийг өөрчилсөн, ашиглах боломжгүй болгосон” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, түүнд хуульд заасан бүх насаар хорих ял оногдуулж, ялыг хаалттай хорих байгууллагад оногдуулж шийдвэрлэсэн шийтгэх тогтоолын зарим хэсэгт зохих өөрчлөлт оруулж бусад хэсгийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.

Өөрөөр хэлбэл шүүгдэгч Э.Ган-Эрдэнэ, Э.Номин-Эрдэнэ нарыг хүнийг алах гэмт хэрэг үйлдэхэд эс үйлдэхүйгээр хамжигчаар оролцсон гэж Нийслэлийн прокурорын газраас яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн боловч дээрх хоёр этгээд нь шүүгдэгч Ц.Давгадоржийн насанд хүрээгүй амь хохирогч Ч.Ш-ын амь насыг хохироосон үйлдэлд урьдчилан амалсан, мөн үйлдэл эс үйлдэхүйгээ гэм буруугийн зөвхөн санаатай хэлбэрээр явуулж, өөрсдөө хамжигчаар оролцож байгаа гэмт хэргийн нийгмийн хор аюул, тухайн гэмт хэргийн улмаас бий болох хор уршгийг ухамсарлан ойлгож, улмаар ийм хор уршиг бий болгохыг хүсэж үйлдсэн нөхцөл байдал хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар хангалттай нотлогдож тогтоогдоогүй бөгөөд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Урьдчилан амлаж бусдыг санаатай гэмт хэрэг үйлдэхэд дэмжлэг үзүүлсэн хүнийг гэмт хэргийн хамжигч гэнэ.” гэж хуульд тайлбарласан байх тул шүүгдэгч Э.Ган-Эрдэнэ, Э.Номин-Эрдэнэ нарыг хүнийг алах гэмт хэргийг бүлэглэн хамжигчаар оролцсон нь тогтоогдоогүй гэж үзсэн анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол үндэслэлтэй гэж шийдвэрлэсэн болно. 

Тойм бэлтгэсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Т.Шинэбаяр

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй

Шийдвэр тойм: №7

Санамж: Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно.

              Сэтгэцэд нөлөөт бодис нь хүний төв мэдрэлийн системийг дарангуйлах замаар хүний ердийн үйл ажиллагаа, зан авирт өөрчлөлт оруулдаг, улмаар тус бодис нь хүнийг байнга хэрэглэх хараат байдалд оруулдаг хор уршигтай, нийгмийн хор аюул ихтэй гэмт хэрэг учир тухайн төрлийн бодис, эм бэлдмэлийг хууль бус аргаар олж авах, бусдад өгөх, хадгалах, тээвэрлэх, илгээх, борлуулах, түгээх, тарьж ургуулах, боловсруулж бэлтгэхэд чиглэсэн аливаа үйл ажиллагааг олон нийтийн аюулгүй байдал, ашиг сонирхлын эсрэг гэмт хэргийн төрөлд хамааруулж дэлхийн бүх улсууд өөрийн үндэсний Эрүүгийн хууль тогтоомждоо заадаг. 

              Сэтгэцэд нөлөөлөх эм бэлдмэл, бодисыг тусгай зөвшөөрлийн үндсэн дээр нийлүүлэх, онцгой тохиолдолд хувь хүмүүст эмнэлгийн зорилгоор хэрэглэхэд зориулж эмчийн жороор, эрүүл мэндийг хариуцдаг эрх бүхий байгууллагаас томилсон тусгай зөвшөөрөл бүхий зөвхөн эмийн сан, эмнэлгийн байгууллагаар дамжуулан олж авахаас бусад аргаар олж авсныг хууль бус гэж үздэг. 

              Мөн сэтгэцэд нөлөөт бодисыг эмчийн заавраар хэрэглэхээс бусад  бүх тохиолдлыг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт зохих тусгай зөвшөөрөл хяналтаас гадуур өөрийн бие, эд зүйл, цүнх сав, тээврийн хэрэгсэл, орон байр, агуулах, өөрийн гэр,нуувч зэрэгт сэтгэцэд нөлөөт эм бэлдмэл, бодис байлгахыг “хууль бусаар хадгалсан” гэж үздэг.  

Шүүгдэгч Б-ийн  олж авч, гэртээ хадгалж байсан 2.77 грамм жинтэй хатаасан ургамал нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын 1971 оны Сэтгэцэд нөлөөт бодисын тухай конвенцын II жагсаалтад багтсан дельта-9 тетрагидроканнабинол (delta-9-tetrahydrocannabinol)-ын агууламжтай сэтгэцэд нөлөөт бодисын агууламжтай болох нь шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоогдсон. 

Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх, Б-г Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 20.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Хориглосон сэтгэцэд нөлөөт бодисыг худалдаалах зорилгогүйгээр хууль бусаар олж авсан, хадгалсан” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 20.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан зорчих эрхийг хязгаарлах ял, хорих ялын төрлүүдээс шүүгдэгч Б-д хорих ялыг сонгон 1 жил 3 сарын хугацаагаар хорих ялыг оногдуулж, оногдуулсан хорих ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр шийдвэрлэсэн.  

              Шүүгдэгч Б нь “Эхнэр жирэмсэн,  бага насны 2 хүүхэдтэйгээ амьдардаг, өндөр настай ээж цус харвасны улмаас хэвтэрт байдаг зэргийг харгалзан ял хөнгөрүүлж өгнө үү” гэсэн давж заалдах гомдол гаргажээ.  

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 20.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт оногдуулах зорчих эрхийг хязгаарлах ял, хорих ялаас шүүгдэгч Б-д хорих ялын төрлийн сонгон 1 жил 3 сарын хугацаагаар оногдуулж, хорих ялыг биечлэн эдлүүлэхээр шийдвэрлэсэн анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь Б-ийн хориглосон сэтгэцэд нөлөөт бодисыг олж авч, бага насны хүүхэд амьдардаг орон гэртээ хадгалж байсан хувийн байдалд нь тохирсон байна. Мөн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн хүнийг цээрлүүлэх, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх эрүүгийн хариуцлагын зорилгыг хангаж чадсан байна гэж давж заалдах шатны шүүх дүгнээд, шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээхээр шийдвэрлэсэн.

 Түүнчлэн, тухайн шүүгдэгчид оногдуулж буй ял нь тухайн гэмт хэргийг үйлдсэн шүүгдэгчид хамааралтай бөгөөд Б-ийн ар гэрийн нөхцөл, гэр бүлийн гишүүдэд хамаарах асуудлыг харгалзан эрүүгийн хариуцлага хөнгөрүүлэх талаар хуульд заагдаагүй гэсэн дүгнэлтийг хийсэн болно.  

Тойм бэлтгэсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Д.Очмандах

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болсон.

Шийдвэр тойм: №6

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Анхан шатны тойргийн шүүхийн тогтоолоор өмгөөлөгч С-г эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанд оролцох явцдаа зохисгүй үг хэллэг хэрэглэсэн, шүүх хуралдаан даргалагчийн дэг сахиулах шийдвэрт захирагдахгүй шүүх хуралдааны танхимыг орхин гарч явсан гэж Зөрчлийн тухай хуулийн 15.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 100.000 төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдуулжээ. 

Хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар өмгөөлөгч С нь анхан шатны шүүх хуралдааныг удаа дараа хойшлуулсан, мөн “шүүх бүрэлдэхүүн хүсэлтийг нь хүлээн аваагүй” гэх үндэслэлээр шүүх хуралдааны явцад зохисгүй үг хэллэг хэрэглэн оролцсон байх бөгөөд шүүх хуралдаан даргалагчаас удаа дараа шүүх хуралдааны дэг сахиулж, арга хэмжээ авахыг сануулсаар байтал шүүх хуралдааны танхимыг дур мэдэн орхин гарч, цаашид хуралдаан үргэлжлэх боломжгүй байдалд хүргэсэн болох нь тогтоогдсон. 

Давж заалдах шатны шүүх тухайн өмгөөлөгчийн гомдлыг үндэслэн хэргийг хэлэлцээд анхан шатны тойргийн шүүхийн тогтоолыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэжээ. 

Тодруулбал, өмгөөлөгч шүүх хуралдааны аль ч үе шатанд хүсэлт гаргах эрхтэй боловч энэхүү эрхээ шударга бус зорилгоор ашиглах, шүүх хуралдааныг санаатай хойшлуулах, шүүх болон шүүх хуралдааны бусад оролцогчийг төөрөгдүүлэх, шүүх хуралдаан даргалагчийн шийдвэрт захирагдахгүй хуралдааныг орхин гарсан зэрэг нь гадаад хэлбэрийн хувьд эрхээ хэрэгжүүлж буй боловч агуулгын хувьд шүүх хуралдааны үйл ажиллагааг тасалдуулах, удаашруулах хүсэл зорилгоор хийгдсэн байна гэж давж заалдах шатны шүүх дүгнэжээ. 

Тойм бэлтгэсэн Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч С.Болортуяа

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болсон.

Шийдвэрийн тойм: №5

 Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 15-ны өдөр хаалттай хийсэн шүүх хуралдаанаар Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 15-ны өдрийн 2025/ШЦТ/1207 дугаар шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч О.Д, түүний өмгөөлөгч Б.С, шүүгдэгч Б.Б-ын өмгөөлөгч Б.Н нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудыг үндэслэн хянан хэлэлцлээ. 

Прокуророос шүүгдэгч Б.Б нь насанд хүрээгүй /14 нас, 04 сартай/ Э.Ц-ийн бэлгийн эрх чөлөөнд халдан, хүч хэрэглэж, түүний хүсэл зоригийн эсрэг бэлгийн харьцаанд орсон буюу арван дөрвөөс дээш арван найман насанд хүрээгүй хүнийг хүчиндэж, хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар үйлдсэн,

шүүгдэгч О.Д нь 2022 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 05 дугаар сарын 28-ны өдрийн хооронд үргэлжилсэн үйлдлээр насанд хүрээгүй /13 нас, 03 сартай/ хохирогч Г.Н-тай бэлгийн харьцаанд орсон буюу хүчиндэх гэмт хэргийг бага насны хүүхдийн эсрэг үйлдсэн,

мөн О.Д, Б.Б нар нь бүлэглэн, 2022 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдөр, 05 дугаар сарын 26, 28-ны өдрүүдэд үргэлжилсэн үйлдлээр насанд хүрээгүй хохирогч Г.Н /13 нас, 03 сартай/, Э.Ц /14 нас, 04 сартай/ нарын биеийг нь үнэлүүлж ашиг олох зорилгоор орон гэрээсээ дайжсан, хонох газаргүй, мөнгө санхүүгийн дутагдалтай зэрэг эмзэг байдлыг нь далимдуулж элсүүлсэн, цахим орчинд “санхүү авна” гэх зарыг байршуулж, **-** УНР улсын дугаартай “Тоёота Марк Экс” загварын тээврийн хэрэгслээр тээвэрлэн гэртээ орогнуулсан буюу хохирогч нарыг хүүхэд гэдгийг мэдсээр байж, хоёр хүнийг худалдаалж хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар үйлдсэн гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ.

Анхан шатны шүүх Нийслэлийн прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 13.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2 дахь заалтад заасан гэмт хэрэгт Б.Б-ыг холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад зааснаар гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож цагаатгаж,

шүүгдэгч Б.Б-ыг хохирогчийн хүсэл зоригийн эсрэг хүч хэрэглэж, хүчээр бэлгийн харьцаанд орж, арван дөрвөөс дээш арван найман насанд хүрээгүй хүнийг хүчиндсэн гэмт хэрэг үйлдсэнд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1 дэх заалтад зааснаар,

шүүгдэгч О.Д-ийг бага насны хүүхдийн эсрэг хүчиндэх гэмт хэрэг үйлдсэнд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар,

мөн хохирогчийг хүүхэд гэдгийг мэдсээр байж биеийг нь үнэлүүлэх зорилгоор эмзэг байдлыг нь далимдуулж, элсүүлсэн, тээвэрлэсэн, орогнуулсан гэмт хэргийг хоёр түүнээс дээш хүнийг худалдаалж үйлдсэнд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 13.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2 дахь заалтад зааснаар тус тус гэм буруутайд тооцож, тухайн зүйл хэсэгт заасан хорих ял оногдуулж, нэмж нэгтгэвэл зохих ялуудыг нэмж нэгтгэн биечлэн эдлэх ялыг тогтоож шийдвэрлэжээ.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх: 

Шүүгдэгч Б.Б нь хохирогч нарыг биеийг үнэлүүлэх ажиллагаанд нэг удаа цуг явсан хэдий ч уг гэмт хэргийг үйлдэх санаа зорилго, сэдэлт, насанд хүрээгүй хохирогч нарын биеийг үнэлүүлэх талаар ямар нэгэн идэвхтэй үйлдэл, оролцоотой байсан гэдэг нь бүрэн тогтоогдохгүй байх тул шүүгдэгч Б.Б-д холбогдох дээрх үйлдлийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад заасан “гэмт хэргийн шинжгүй” гэсэн үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй, шүүгдэгч Б.Б уг хэрэгт хамтран оролцсон нь хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаар нотлогдохгүй байна гэж давж заалдах шатны шүүх үзэв. 

Шүүгдэгч О.Д-ийн өмгөөлөгч Б.С “...бэлгийн мөлжлөг гэмт хэргээр хөнгөрүүлэн зүйлчлүүлэх...” талаар гаргасан давж заалдах гомдлыг хүлээн авахаас татгалзав.

Манай улс Эрүүгийн хуулийн 13.1 дүгээр зүйлд “Хүн худалдаалах” гэмт хэргийг НҮБ-ын Үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэргийн эсрэг конвенцын нэмэлт Палермогийн протокол, Хүн худалдаалахтай тэмцэх тухай Монгол Улсын хуулийн агуулгад нийцүүлж хуульчилсан ба Үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэргийн эсрэг Нэгдсэн үндэстний байгууллагын конвенцын нэмэлт болох “Хүн, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хүүхэд худалдахаас урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох, шийтгэх тухай протокол”-ын 2 дугаар зүйлийн “а”-д “...хүн худалдаалахаас урьдчилан сэргийлэх ба түүнтэй тэмцэх, ингэхдээ эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн хувьд тусгайлан анхаарал тавих;...”, 3 дугаар зүйлийн “a”-д “...Мөлжих гэдэгт наад зах нь бусдын биеийг үнэлүүлэх буюу бэлгийн харилцаанд оруулан мөлжих бусад хэлбэрүүд, ...зэргийг ойлгоно;” гэж, 

“Хүүхдийг худалдах, хүүхдийн биеийг үнэлэх, хүүхдийг садар самуунд сурталчлахын эсрэг хүүхдийн эрхийн тухай конвенци”-д оруулах нэмэлт протоколын 1 дүгээр зүйлд “Энэхүү Протоколд зааснаар оролцогч улсууд хүүхдийг худалдах, хүүхдийн биеийг үнэлэх болон хүүхдийг садар самуунд сурталчлахыг хориглоно.”, 2 дугаар зүйлийн “b”-д “...хүүхдийн биеийг үнэлэх гэж шан харамж буюу бусад аливаа төлбөрийн хэлбэрээр хүүхдийг бэлгийн харилцаанд ашиглахыг хэлнэ;...” гэж тус тус заажээ.

Үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэргийн эсрэг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын конвенцын нэмэлт болох “Хүн, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хүүхэд худалдахаас урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох, шийтгэх тухай протокол”-ын 3 дугаар зүйлийн б-д хохирогч өөрийг нь мөлжих гэж байгааг зөвшөөрсөн эсэхийг үл харгалзан хүн худалдаалах гэмт хэрэгт тооцохоор томьёолжээ.

Эрүүгийн хуулийн 13.1 дүгээр зүйлд заасан “Хүн худалдаалах” гэмт хэрэг нь хохирогчийн биеийг үнэлүүлэх, бусад хэлбэрээр мөлжих, боолчлох, албадан хөдөлмөрлүүлэх, эд, эрхтнийг нь авах зэргээр хүний төлбөр тооцооны хэрэгсэл болгон ашиглах гэсэн санаа зорилготой байдаг болно. Үүний тулд хохирогчид хүч хэрэглэх, хүч хэрэглэхээр заналхийлэх, хулгайлах, хуурч мэхлэх, эрх мэдлээ ашиглах, төлбөр төлөх, хахуульдах, хохирогчийн сул тал, эмзэг байдлыг далимдуулах зэрэг арга хэрэглэсний үр дүнд өөрийн бүрэн хараа хяналтаа тогтоож, элсүүлсэн, тээвэрлэсэн, орогнуулсан, дамжуулсан, хүлээн авсан үйлдлүүд энэ гэмт хэргийн шинжид хамаарна. 

Хүн худалдаалах гэмт хэрэгт зарим талаараа нийцэх бэлгийн мөлжлөгийн шинжтэй үйлдлийг хууль тогтоогч бие даасан гэмт хэрэгт тооцож, хохирогчийн халдашгүй, чөлөөтэй байх эрх, өөрийн хүслээр зорчих, бусадтай харилцах эрх чөлөөнд хяналт, хязгаарлалт тогтоосон шинжгүй байхаар хуульчилсан тул эдгээр гэмт хэргүүдийн ижил төстэй болон ялгаатай шинжүүдийг зөв тодорхойлж хэргийн зүйлчлэлийг тогтоох нь шүүхээс хууль ёсны, үндэслэлтэй шийдвэр гаргахад чухал ач холбогдолтой юм. 

Бага насны буюу 13 нас 4 сартай Г.Н болон 14 нас 5 сартай Э.Ц нарыг гэр бүлийнхэнтэйгээ таарамжгүй харилцаатай, гэрээсээ зугтсан очих газаргүй байдлыг нь далимдуулан фэйсбүүк цахим орчинд “санхүү авна” гэх зар байршуулж, мөнгөтэй болъё гэж ятган зөвшөөрүүлэх замаар хохирогч нарыг биеэ үнэлэхэд элсүүлж, үргэлжилсэн үйлдлээр 2022 оны 04 дүгээр сарын 17, 05 дугаар сарын 26, 28-ны өдрүүдэд нэр бүхий иргэдтэй харилцаа тогтоож, улмаар насанд хүрээгүй хохирогч нарыг нэг газраас нөгөө газар тээврийн хэрэгслээр зөөвөрлөхөөс гадна уг ажиллагаанд бүх талын дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх буюу насанд хүрээгүй хохирогч нарт идэж, уух хоол хүнс болон хүмүүстэй уулзахаар явах үед нь өмсөх тирко зэргийг авч өгөх зэргээр хүн худалдаалах гэмт хэрэгт тээвэрлэсэн, мөн насанд хүрээгүй хохирогч Г.Н, Э.Ц нарыг өөрийн гэртээ орогнуулсан үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 13.1 дүгээр зүйлд заасан “Хүн худалдаалах” гэмт хэргийн 2 дахь хэсгийн 2.1 “...хүүхдийг мэдсээр байж...” гэсэн хүндрүүлэх шинжийг бүрэн агуулсан байна.

Мөн Эрүүгийн хуулийн 13.1 дүгээр зүйлийн тайлбарт “хүүхдийн эсрэг энэ гэмт хэргийг үйлдсэнд тооцоход энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан аргаар үйлдсэн байхыг шаардахгүй.” гэж заасанд дээр дурдсан хэргийн зүйлчлэлийн талаарх дүгнэлт нийцсэн байх тул гомдлыг хүлээн авах боломжгүй гэж дүгнэсэн бөгөөд  гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, шүүгдэгч нарын хувийн байдал зэргийг харгалзан шүүгдэгч нарт тухайн зүйл, заалтад заасан хорих  шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй, ялын зорилгыг хангасан байна гэж үзэж, давж заалдах гомдлуудыг хэрэгсэхгүй болгож, шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.

Уг шийтгэх тогтоол, магадлал нь УДШ-н хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар “шүүх хуулийг зөрүүтэй хэрэглэсэн эсэх, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой эсэх” гэсэн үндэслэлээр хэлэлцэгдэн тогтоол, магадлал хэвээр үлдсэн болно.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Б.Батзориг 

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №4

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Анхан шатны шүүх Э.Болорчулуун, Ц.Шижир, О.Магнай, Ц.Алтанцэцэг, Ш.Ядамдорж, Х.Эрдэнэ, Б.Бямбацогт, Б.Цогжаргал, Б.Батцэрэн, Х.Саруул, Г.Идэрчулуун нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцээд, зарим шүүгдэгч нарын хувьд буюу:

-шүүгдэгч Б.Цогжаргал, Х.Саруул нарт холбогдох “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийг хэрэгсэхгүй болгон, тэдгээрийг цагаатгаж,

-шүүгдэгч О.Магнайд холбогдох “Их хэмжээний хохирол учруулж бусдыг залилсан” гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулах гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон” үйлдлийг хөнгөрүүлэн өөрчилж, 

-шүүгдэгч Г.Идэрчулууны “Албан тушаалтан албаны чиг үүрэг, бүрэн эрх, нөлөөг урвуулан ашиглаж бусдыг заналхийлсэн” үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож,

-шүүгдэгч Б.Батцэрэн, Г.Идэрчулуун нарт холбогдох мөн “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулсан” гэх хэргийн зүйлчлэлийг “Хайнга хандах” гэмт хэрэг үйлдсэн хэмээн хөнгөрүүлэн өөрчилж шийдвэрлэсэн нь хууль зүйн үндэслэл бүхий болж чадаагүй байна. 

Тодруулбал, албан тушаалын гэмт хэрэг нь хуулиар хамгаалсан нийгмийн ашиг сонирхлыг зөрчиж, тодорхой хохирол учруулахаас гадна төрийн албанд хууль дээдлэх, шударга ёсыг хангах, нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалж ажиллах зарчмыг ноцтой зөрчин, төрд итгэх олон нийтийн итгэлийг алдагдуулж, төрийн байгууллагын үнэлэмжийг сулруулдаг ба нөгөө талаас, бусдыг залилан мэхэлснээр хүн хүндээ итгэх итгэл болон нийгэм дэх итгэлцлийг тодорхой хэмжээгээр алдагдуулдаг хор уршиг учруулдгаараа нийгмийн аюулын шинж ихтэй тул тохирох эрүүгийн хариуцлагыг оногдуулж байх ёстой юм.  

Тиймээс шүүх шүүгдэгчид ямар гэмт санаа хэзээ үүссэн, түүнийгээ хэрхэн хэрэгжүүлснийг хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудын хүрээнд тал бүрээс нь бүрэн дүүрэн, үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж, шүүгдэгчийн гэм буруугийн асуудлыг шийдвэрлэх ёстой.

Гэтэл анхан шатны шүүх хэрэгт авагдсан яллах, цагаатгах бүхий л нотлох баримтуудыг харьцуулах байдлаар шүүгдэгч нарын гэмт үйлдлээ хэрэгжүүлсэн дарааллыг анхаарч үзэлгүйгээр шийдвэрлэсэн нь бүхэлдээ хууль зүйн үндэслэлгүй шийдвэр болжээ.

Түүнчлэн, шүүхээс шүүгдэгч нарт ял шийтгэл оногдуулахдаа үйлдэл, оролцоо, гэм буруу, учирсан хор уршигт нь нарийвчлан дүгнэлт хийлгүйгээр зөвхөн торгох болон зорчих эрхийг хязгаарлах ялыг сонгон хэрэглэсэн нь хуульд нийцээгүй байна. 

Шүүгдэгч нарын гэмт хэргийг үйлдэхэд гүйцэтгэсэн үүрэг оролцоо, гэм буруугийн хэлбэр, санаа зорилгыг харгалзан ялыг ялгамжтай оногдуулах нь гэмт этгээдийн өөрийн гэм бурууг ухамсарлан ойлгох нөхцөлийг бүрдүүлэхээс гадна, шүүхээс хууль ёсны шийдвэр гаргахад чухал нөлөөтэй юм.

Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзэж, бүхэлд нь хүчингүй болгож шийдвэрлэв.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Н.Батсайхан

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болсон

Шийдвэрийн тойм: №3

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

     Цагдаагийн газраас насанд хүрээгүй холбогдогч Ү.Н, Э.Н, С.М нарыг олон нийтийн газарт хэрүүл маргаан үүсгэн танхайрсан, мөн бие биенийхээ биед гэмтэл учруулахгүйгээр халдсан зөрчилд шийтгэл оногдуулах, албадлагын арга хэмжээ авахуулах саналтай зөрчлийн хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн байна.

Анхан шатны шүүхээс Э.Н, С.М нарыг бүлэглэн Ү.Н-ийн эсрэг, Ү.Н нь Э.Н, С.М нарын эсрэг харилцан танхайрсан гэж үзэж, Зөрчлийн тухай хуулийн 5.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад зааснаар гурвууланг нь 100.000 төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдуулж шийдвэрлэжээ. 

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх хэргийг хянаж үзээд, насанд хүрээгүй зөрчилд холбогдогч Э.Н, С.М нарын үйлдэл нь танхайрсан зөрчил мөн байна гэж үзэж, тэдэнд торгох шийтгэл оногдуулсан хэсгийг хэвээр үлдээв. 

Харин Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 9.2 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсгийн 6.1 дэх хэсэгт зааснаар Ү.Н-д холбогдох үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.

Учир нь, Ү.Н нь Э.Н, С.М нарыг өдөж хоргоогоогүй, тэдний эрх ашигт харшлах үйлдэл хийгээгүй ба Э.Н, С.М нар нь Ү.Н-тэй зохисгүй байдалтайгаар ялимгүй зүйлээр шалтаглан хэрүүл маргаан үүсгэж, хараалын үг хэрэглэн доромжилж, өдөөн хоргоосон үйлдэлд нь Ү.Н өөрийгөө хамгаалан хариу үйлдэл хийхдээ зууралдан үсдэлцсэн зэрэг нь танхайрах зөрчлийн шинжийг хангахгүй байна гэж үзэж, Ү.Н-д холбогдуулан үүсгэсэн зөрчлийн хэргийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн байна. 

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Н.Баасанбат

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэрийн тойм: №02

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх хуралдаанаар Хөгжлийн банкны гэх тодотголтой 42 хүн, 3 хуулийн этгээдэд холбогдох эрүүгийн хэргийг зарим шүүгдэгч, өмгөөлөгч нарын гомдол, прокурорын эсэргүүцлийг үндэслэн хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг бүрэн хянаж, үнэлэн дүгнэж дараах байдлаар анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолын зарим хэсгийг хүчингүй болгож, мөн өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэлээ. Үүнд:  

Нэг. Зарим шүүгдэгч нарын үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгон цагаатгаж шийдвэрлэснийг хүчингүй болгосон талаар:      

Дээд шатны шүүхийн өмнөх шийдвэрүүдэд тодорхой зааснаар “анхан шатны шүүх хэргийн бодит байдалд нийцээгүй дүгнэлт хийсэн болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчсөн алдаа, анхаарах асуудал” бүрийг анхан шатны шүүхээс дахин давтсан буюу хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт огт хийлгүй орхигдуулсан байна.

Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Дөчин наймдугаар зүйлийн 1-д заасан “...Дагнасан шүүхийн үйл ажиллагаа, шийдвэр нь Улсын дээд шүүхийн хяналтаас гадуур байж үл болно”, мөн Тавьдугаар зүйлийн 2-т заасан “ Улсын дээд шүүхийн шийдвэр шүүхийн эцсийн шийдвэр байх бөгөөд түүнийг бүх шүүх, бусад этгээд заавал биелүүлнэ”, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Дээд шатны шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэр заавал биелэгдэх үндэслэл, журам”-д тус тус нийцээгүй гэж үзэх үндэслэлд хамаарч байна.    

Мөн анхан шатны шүүх нь “Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомж, нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн нийтлэг болон тусгай зарчмууд, нотолгооны стандарт шаардлага, хэргийн бодит байдалд үл нийцэх”, хийсвэрлэсэн шинжтэй зарим дүгнэлт хийсэн, дээд шатны шүүхээс “үндэслэл хангалтгүйд тооцогдсон дүгнэлт”-ийг дахин хуулбарлан бичсэн зэргийг зөвтгөх боломжгүй.      

Аливаа гэмт хэргийн шинжийг зөвхөн хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт, хийсвэрлэх байдлаар нотлох, эсхүл үгүйсгэх боломжгүй бөгөөд тухайн гэмт хэргийн шинжийг тогтоохын тулд гэмт хэргийг зүйлчлэх онол, хууль тайлбарлах арга зүйг ашиглаж, улмаар эрүүгийн хэрэгт цугларч, шинжлэгдсэн яллах болон цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтын эх сурвалжуудыг бүрэн, бодитой, нягт, бүх талаас нь харьцуулан шалгаж, үнэлсний эцэст тухайн гэмт хэргийн болон төсөөтэй бусад гэмт хэргийн шинж бүрэн нотлогдсон, эсхүл үгүйсгэгдэж байгааг шүүгдэгч тус бүрийн хувьд эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай үндэслэлээр бүрэн, зөв, оновчтой дүгнэсэн байхыг зайлшгүй шаарддаг.     

Хэргийн бодит байдлыг таамаглах байдлаар буюу үзэл бодлоор шийдвэрлэхгүй бөгөөд Эрүүгийн хэрэгт хамааралтай бүхий л нотлох баримтын эх сурвалжийг бүхэлд нь тухайн хэргийн бодит байдлыг тогтооход ач холбогдолтой, хамааралтай, хангалттай, хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цугларч, бэхжигдсэн эсэх шалгуураар тал бүрээс нь бүрэн гүйцэд шалгаж, үнэлж дүгнэсний эцэст гагцхүү няцаан үгүйсгэх боломжгүй буюу үндэслэл бүхий эргэлзээ үүссэн гэдгийг батлан дүгнэсэн байх ёстой. Тодруулбал:          

1.1. Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн зарим гишүүдийн хамтран үйлдсэн гэх хэргийн тухайд;     

Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдээр ажиллаж байсан Д.Бат-Очир, Ж.Үхэртар, Ж.Бат-Эрдэнэ, Ж.Оюунчимэг, С.Магнайсүрэн, Н.Баярчимэг, О.Хуягцогт, Д.Даваасамбуу, Б.Махбал нар нь холбогдох хууль тогтоомжоор хүлээсэн албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, “НВЦ”, “Монгол драй милк”, “Пирамид орд”, “Монгол мах экспо”, “Монгол эм импекс концерн”, “Мондулаан”, “Бэрэн групп” зэрэг компаниудад тус тус хууль бус давуу байдал бий болгоход “1-ээс 7” хүртэлх удаагийн үргэлжилсэн үйлдлээр хамтран оролцож, Хөгжлийн банкинд их хэмжээний хохирол учруулсан гэх эрүүгийн хэргийг анхан шатны шүүх цагаатгаж шийдвэрлэснийг хүчингүй болгосон. Учир нь: 

Анхан шатны шүүхээс “хэргийн болсон үйл явдал, шүүгдэгч тус бүрийн үйлдэл, хамтран оролцоо”-нд хамаарах яллах ба цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шаардлагын хүрээнд нарийвчлан, бүрэн, бодитой шалгаж үнэлээгүй буюу эсрэг тэсрэг эх сурвалж бүхий нотлох баримтуудын аль нэг хэсгийг баталсан эсхүл үгүйсгэн няцаасан талаарх хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт хийгээгүй байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзнэ. 

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 3 дугаар сарын 22-ны өдрийн 362 дугаар магадлал, Улсын Дээд шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдрийн 138 дугаар тогтоолд дээрх нэр бүхий шүүгдэгч нарт холбогдох гэмт хэргийн шинж буюу хууль зөрчсөн үйлдэл тус бүрийг нотлох баримтын эх сурвалжид тулгуурлан нарийвчлан тогтоох, улмаар хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байдлаар дүгнэлт хийвэл зохих зарим асуудлуудыг тодорхойлсон байтал анхан шатны шүүх өмнөх алдаагаа дахин давтаж, дээд шатны шүүхийн шийдвэрийн зарим хэсэг биелэгдээгүй байна.    

Мөн анхан шатны шүүх “хэргийн бодит байдлыг тогтооход баримтлах хууль, зарчим, нотолгооны стандарт шаардлагад үл нийцэх”, хийсвэрлэсэн шинжтэй зарим дүгнэлт хийснийг зөвтгөх боломжгүй. Тухайлбал,    

“Шүүх нь Улсын Их хурлаас батлагдсан Хөгжлийн банкны тухай хуулийн хэм хэмжээнээс давсан, эрх зүйн хүчин чадлын хувьд зөвхөн дотоод үйл ажиллагаанд ашиглагдах нийтээр дагаж мөрдөх шинжгүй журмын зохицуулалтыг баримтлан Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэж буруутгах боломжгүй ба уг зөрчил нь бусад хуулиар хамгаалагдсан хариуцлага хүлээх харилцаа байна”,   

мөн Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хамтын зарчмаар шийдвэр гаргасан байхад зөвхөн тус зөвлөлийн дарга нар гэм буруутай гэх мэтээр зөвтгөх боломжгүй таамаглалын шинжтэй нөхцөл байдлыг үүсгэжээ. 

1.2. “Сэлэнгийн герефорд” ХХК-ийн хамаарал бүхий этгээд болох шүүгдэгч Г.Галсаннямд холбогдох гэмт хэргийн шинжийг хэрэгт авагдсан яллах, цагаатгах нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шаардлагын дагуу шалгаж, үнэлэн дүгнээгүй, үгүйсгэн няцаах эсхүл баталсан дүгнэлтийг эргэлзээгүй, хангалттай байдлаар хийгээгүй байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөнд тооцох ба энэ талаарх шүүгдэгч Г.Батдорж, тэдний өмгөөлөгч нарын гомдолд дурдсан үндэслэлийг шууд үгүйсгэх боломжгүй нөхцөл байдал үүссэн. 

1.3. Шүүгдэгч Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан авто зам, “Энержи ресурс” ХХК-ийн Гашуун сухайт боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зориулалтаар барьсан дэд бүтцийг төрийн өмчид худалдан авч, улмаар “Энержи ресурс” ХХК, “Говийн зам” ХХК-иудад хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэрэг,

мөн Н.Алтанхуягт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Бэрэн групп” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгосон хэргүүдийг анхан шатны шүүхээс хэрэгсэхгүй болгон цагаатгаж шийдвэрлэхдээ хамаарах яллах ба цагаатгах нотлох баримтуудад бодитой тулгуурлан нотолгооны стандарт шаардлагын хүрээнд хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байдлаар дүгнэлт хийхгүй орхигдуулсан, мөн дээд шатны шүүхээс хүчингүй болгосон буюу өмнөх анхан болон давж заалдах шатны дүгнэлтийг дахин хуулбарлан бичсэн байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн бөгөөд тус шүүхээс зөвтгөх боломжгүй.   

Прокурорын яллах дүгнэлт болон Улсын Дээд шүүхийн тогтоолын дүгнэлт, прокуроруудын эсэргүүцэл, холбогдох шүүгдэгч нар, өмгөөлөгч нарын тайлбар зэргээс үзэхэд, дээрх шүүгдэгч нарын үйлдсэн гэх хэргийн бодит байдлыг тогтоохын тулд гэмт хэргийн шинж, нотолбол зохих асуудал нэг бүрийг яллах ба цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтуудын хүрээнд нотолгооны стандарт шалгуурын дагуу нарийвчлан, бүрэн, бодитой шалгаж, үнэлж дүгнэх буюу эсрэг тэсрэг эх сурвалж бүхий нотлох баримтуудын аль нэг хэсгийг, эсхүл бүхэлд нь баталсан, эсхүл үгүйсгэн няцаасан талаарх хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж шийдвэрлэх зайлшгүй шаардлага үүссэн байна. Тухайлбал:   

- 2010 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдөр Зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын яам болон “Говийн зам” ХХК-ийн хооронд байгуулагдсан “Ухаа худаг-Гашуун сухайт чиглэлд авто зам барих, ашиглах, шилжүүлэх тухай” 74 дугаар концессын гэрээгээр хүлээсэн талуудын эрх, үүрэг, үндсэн ба бусад нөхцөл, хэрэгжих хугацаа 10 жил, түүнийг цуцлах, маргаан үүссэн тохиолдолд шийдвэрлэх журам зэрэг нь тодорхой зохицуулагдсан, мөн 

- Энержи Ресурс ХХК болон Эрдэнэс монгол ХХК-ийн компаний хооронд 2011 онд хийгдсэн Гашуун сухайт боомт дахь шалган нэвтрүүлэх дэд бүтцийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх тухай консерцумын гэрээгээр талуудын эрх, үүрэг, үндсэн ба бусад нөхцөл, хугацаа зэрэг нь тодорхой зохицуулагдсан байтал дээрх гэрээний талуудын хүсэл зориг, гэрээгээр зохицуулагдсан асуудлуудыг үл харгалзан дур мэдэж буюу яаралтай гэх горимоор төрийн өмчид авах тухай Засгийн газрын шийдвэрийн үндэслэл болгосон үйлдэл, үйл ажиллагаа нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, хамаарах бусад хууль тогтоомжид заасан төрийн үйл ажиллагааны үндсэн ба тусгай зарчмууд, гэрээний талуудын эрх тэгш, чөлөөт байдал зэрэгт хэрхэн нийцсэн эсэх,     

- Ухаа худаг-Гашуун сухайт чиглэлт авто зам барих тухай гэрээг захиалагч талаас Зам тээврийн яам байгуулсан байхад тус яамны санал, гэрээний нөхцөлийг үл харгалзан Эдийн засгийн хөгжлийн яамнаас оруулсан нь үндэслэлтэй эсэх, 

- Энержи Ресурс ХХК-иас Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаярт ирүүлсэн гэх “мэдээлэл хүргүүлэх тухай албан тоот” нь 2013 оны 8 дугаар сарын 15-ны өдөр, эсхүл 2013 оны 8 дугаар сарын 16-ны өдөр хүргэгдсэн эсэх, тус мэдээлэл хүргүүлэх тухай албан бичиг нь гэрээний дагуу барьсан зам, дэд бүтцүүдийг төрд худалдах утга агуулгатай байсан эсэх буюу албан бичиг дэх бичвэр нь Засгийн газар яаралтай горимоор хэлэлцэх асуудалд хэрхэн хамааралтай эсэх, 

- Энержи Ресурс ХХК-иас ирүүлсэн “мэдээлэл хүргүүлэх тухай” албан бичигт үндэслэн Засгийн газар яаралтай горимоор хуралдсан нь холбогдох хууль тогтоомжид хэрхэн нийцсэн эсэх,  Засгийн газрын хуралдааны журмын 7.8-д заасан үндэслэл, журам хэрхэн зөрчигдсөн эсэх, 

- Засгийн газрын хуралдаанаар “Нүүрсний экспортыг дэмжих талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” асуудлыг яаралтай гэх горимоор хэрхэн хэлэлцсэн эсэх, ямар судалгаа, үндэслэлд тулгуурлан хэлэлцсэн эсэх, гишүүдийн олонхын санал авч дэмжигдсэн эсэх, асуудлыг хариуцсан гэх сайд тухайн тогтоолын төслийг бичмэл хэлбэрээр бус зөвхөн аман байдлаар танилцуулсан нь үндэслэлтэй эсэх,    

- Хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан гэрээний дагуу хувийн хэвшлийн барьсан  зам, дэд бүтцийг төрийн өмчид авах асуудлыг хэн санаачилсан, хэн яаралтай горимын журмаар хэлэлцүүлэхээр оруулсан эсэх, тэдгээрийн үйлдэл, үйл ажиллагаа хууль зүйн үндэслэлтэй эсэх,

- Засгийн газрын яаралтай горимоор хуралдсан хуралдааны тэмдэглэлийг хасаж цуглуулж бэхжүүлсэн, бүрэн судалсан эсэх,  

- Хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг төрийн өмчид авахад УИХ-ын холбогдох байнгын хороодын санал, Сангийн яамны саналыг авсан байх гэх шаардлага хэрхэн хангагдсан эсэх,  

- Хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг төрд худалдан авах тохиолдолд Хөгжлийн банкнаас санхүүжүүлэх үндэслэлтэй байсан эсэх, улмаар 

-Хөгжлийн банкнаас хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг санхүүжүүлэхдээ “бодит өртгөөс илүү үнээр үнэлүүлж” худалдан авсан эсэх зэргийг хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтын хүрээнд нарийвчлан дүгнээгүй, холбогдох баримтуудыг үгүйсгэж няцаагаагүй байна.   

Мөн анхан шатны шүүх нь шүүгдэгч Н.Алтанхуягт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ Улсын дээд шүүхийн шийдвэрээр хүчингүй болсонд хамаарах анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн өмнөх дүгнэлтийг дахин хуулбарлаж буюу агуулгаар нь сэргээн бичжээ.     

Иймд анхан шатны шүүх хэргийн бодит байдлыг бүрэн гүйцэд дүгнээгүй, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчсөн гэж үзэх бөгөөд зөвтгөх үндэслэлгүй болно.   

Шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд шүүгдэгч нарын гэм буруу, хэргийн үйл баримтыг сэргээн тогтооход нотолбол зохих байдал, түүнд хамаарах яллах ба цагаатгах бүхий л нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шалгуурын дагуу бүрэн, бодитой харьцуулан шалгаж, эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай байдлаар үнэлэн дүгнэх шаардлагатай. 

Хоёр. Зарим шүүгдэгч нарыг цагаатгаж шийдвэрлэснийг хэвээр үлдээсэн талаар: 

2.1. Шүүгдэгч Т.Пүрэвсүрэн /Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн/ холбогдох “Мон дулаан трейд”  ХХК болон “Бэрэн групп” ХХК-нд тус тус хууль бус давуу байдал бий болгоход танилцуулга бэлтгэн хамтран оролцсон гэх хэргүүдийг хэрэгсэхгүй болгосныг үгүйсгэх үндэслэлгүй гэж үзлээ. Учир нь “Мон дулаан трэйд” ХХК-тай холбоотой хууль зүйн дүгнэлтийг Ц.Билгүүн гардан гүйцэтгэсэн болох нь нотлогдож, ял шийтгэл хүлээсэн, мөн “Бэрэн групп” ХХК-ийн талаарх хууль зүйн дүгнэлт нь гэмт хэрэг үйлдэгдэх үндэслэлд хамааралгүй болох нь нотлогдов.    

2.2. Шүүгдэгч С.Батзориг /Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн/-ийн “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгоход хамтран оролцсон гэх гэмт хэргийн шинжийг прокуророос хангалттай үндэслэл бүхий үйл баримтаар яллаагүй байна. Учир нь шүүгдэгч С.Батзориг нь зээлийн хорооны гишүүн биш байхад яллах дүгнэлтэд зээлийн хорооны 2017/87 тоот дүгнэлтийг хамтын зарчмаар гаргаж гэж бичсэн нь үндэслэлгүйгээс гадна Хөгжлийн банкны зээлийн хороо зээлийн хороо 2017 оны 09 дүгээр сарын 27-ны өдөр хуралдсан, төлөөлөн удирдах зөвлөл 2017 оны 09 дүгээр сарын 28-ны өдөр тус тус хуралдаж, шийдвэрүүд гарснаас хойш буюу 2017 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр танилцуулга бэлдсэн боловч тухайн танилцуулгыг гаргахдаа ХААН банкны гүйцэтгэх захирлын 2017 оны 10 дугаар сарын 05-ны өдрийн 19/10009 дугаар “Бэрэн групп хугацаа хэтэрсэн өр зээлгүй” гэсэн албан бичгийг танилцуулгад оруулсан нь С.Батзоригийг гэм буруутай гэж үзэх хангалттай үндэслэл болохгүй гэж үзсэн.  

2.3. Шүүгдэгч Р.Батбаяр, М.Золжаргал, Г.Дашзэвгэ, Г.Одонтуул (Хөгжлийн банкны зээлийн хорооны гишүүд), шүүгдэгч Ч.Отгочулуу, Ч.Нэргүй, М.Баянмөнх, Б.Найдалаа, Б.Лхагвасүрэн, Б.Батзаяа (Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүд) нарт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгох гэмт хэрэгт хамтран оролцсон гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгосныг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн. Учир нь:

- Тухайн шүүгдэгч нарын хувьд Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолыг холбогдох хууль тогтоомж зөрчсөн эсэхийг мэдэх боломжгүй, мэдэх ёсгүй буюу хянан шалгах эрхгүй байсан нь нотлогдсон,  

-  Яллах дүгнэлтээр зээлийн хорооны гишүүдийг буруутгахдаа 2014 оны 02 дугаар сарын 04-ний өдрөөс 2017 оны 09 дүгээр сарын 21-ний хооронд 7 удаагийн санхүүжилтээр нийт 44.3 тэрбум төгрөгийг хууль бусаар олгосон гэх үндэслэл тогтоогдоогүй, дээрх нэр бүхий зээлийн хорооны гишүүд 7 удаа зээл олгох үе шат болгонд хуралдсан гэх үндэслэлгүй, харин 2014 оны 11 дүгээр сарын 25-ны өдөр зээлийн хороо хуралдахад Г.Одонтуул, М.Золжаргал нар хуралд оролцсон, бусад үе шаттай олгосон гэх зээлийг Хөгжлийн банкны зээлийн хорооны шинэчлэгдсэн буюу өөр гишүүд олгосон байх тул гэмт хэргийн шинж болон төгссөн цаг хугацаа зэргийг бүрэн нотолж чадаагүй. 

- Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн тухайн гишүүд 2014 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрийн 08 дугаар “Бэрэн групп” ХХК-д зээл олгох тухай” тогтоол гаргахдаа хуралдаанд баримтлах журам болон бусад хууль тогтоомжийн дагуу биелүүлэх ёстой ямар үүргүүдийг хэрхэн зөрчсөн буюу албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа албаны эрх ашгийн эсрэг ашигласан эсэх зэргийг хангалттай үйл баримтын хүрээнд нарийвчлан тодорхойлж тогтоогоогүй, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн тогтоолд зааснаар тус шийдвэрийн хэрэгжилтэд хяналт тавих дотоод аудитын нэгжид хүлээлгэсэн үүрэг биелэгдсэн эсэхийг нотолж тогтоогоогүй, 

- Түүнчлэн зээлийн хороодын гишүүдийн үйлдэл 2014 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдрөөс хойш, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдийн үйлдэл 2014 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс хойш тус тус тасралтгүй үргэлжилсэн гэж үзэх үндэслэлгүй байхад Эрүүгийн хууль үйлчлэх цаг хугацаа, гэмт хэрэг төгссөн гэж үзэх шалгуур, үндэслэл, журмын дагуу 2002 оны Эрүүгийн хуулийн дагуу гэмт хэргийн зүйлчлэл буюу гэм буруу, бусад асуудлыг юуны өмнө шийдвэрлэх ёстой байсныг орхигдуулсан, хэрэглэвэл зохих Эрүүгийн хуулийн талаар үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж чадаагүй байх тул цагаатгаж шийдвэрлэснийг буруутгах боломжгүй гэж үзлээ. 

Гурав. Зарим шүүгдэгч хүн, хуулийн этгээд, хуулийн этгээдийн удирдлага нарт холбогдох хэргийг гэм буруугийн хуралдаанаас дахин шийдвэрлүүлэх талаар: 

3.1. Шүүгдэгч Ш.Бүтэд, Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг, 

3.2. Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат, 

3.3. Б.Даажамба, М.Баярмагнай, 

3.4. Г.Батдорж нар хамаарна.  

Шүүгдэгч Ш.Бүтэд нь Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн, зээлийн хорооны болон төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүд зэргийг бүхэлд нь хатгасан эсэх, шүүгдэгч Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг нарын хувьд нэгэн зэрэг хатгагч, зохион байгуулагч эсэх болон зөрүүтэй бусад асуудлыг нарийвчлан дүгнэх шаардлагатай.  

Шүүгдэгч Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан авто зам, “Энержи ресурс” ХХК-ийн Гашуун сухайт боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зориулалтаар барьсан дэд бүтцийг төрийн өмчид худалдан авч, улмаар “Энержи ресурс” ХХК, “Говийн зам” ХХК-иудад хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэрэг, Н.Алтанхуягт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэргийг тус тус цагаатгасныг хүчингүй болгож шийдвэрлэсэнтэй холбоотойгоор шүүгдэгч Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарыг гэм буруутайд тооцсон бусад гэмт хэргийг бүхэлд нь дахин хянан хэлэлцүүлэх үндэслэлтэй.   

Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдээр ажилласан байсан Д.Бат-Очир, Ж.Үхэртар, Ж.Бат-Эрдэнэ, Ж.Оюунчимэг, С.Магнайсүрэн, Н.Баярчимэг, О.Хуягцогт, Д.Даваасамбуу, Б.Махбал нарт холбогдох хэргийг цагаатгасныг бүхэлд нь хүчингүй болгож шийдвэрлэсэнтэй холбоотойгоор тухайн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн даргаар ажиллаж байсан Б.Даажамба, М.Баярмагнай нарыг тусгаарлан гэм буруутайд тооцсоныг хүчингүй болгож, хамтад нь дахин хянан хэлэлцүүлэх;      

“Сэлэнгийн герефорд” ХХК-ийн хамаарал бүхий этгээд болох шүүгдэгч Г.Галсаннямд холбогдох гэмт хэргийг цагаатгасныг хүчингүй болгож шийдвэрлэсэн учраас Г.Батдорж, Г.Галсанням нарын гүйцэтгэсэн үүрэг, оролцоо, гэм хорыг хэрхэн хариуцах эсэх асуудлыг нэг мөр шийдвэрлэх;      

Шүүгдэгч Ш.Бүтэд, Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг, Г.Батдорж болон бусад шүүгдэгч нар “эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэрэг”-т хатгагчаар хамтран оролцсон тухайн тохиолдолд Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн алдааг дахин давтах ёсгүй болно.      

Мөн анхан шатны шүүхээс холбогдох хуулийн этгээдийн удирдлага буюу нэр бүхий шүүгдэгч нарт холбогдох мөнгө угаах гэмт хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ тухайн гэмт хэргийн үргэлжилсэн болон төгссөн цаг хугацаа, хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар хэрэгт авагдсан нотлох баримтад тулгуурлан хууль, эрх зүйн ухамсрыг удирдлага болгон эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай үндэслэлээр дүгнээгүй байх тул зөвтгөх боломжгүй.  

Зөвхөн прокурорын хэлсэн гэх нотолгооны ямар ч эх сурвалжгүй саналаар буюу мөнгө угаах гэмт хэргийн үргэлжилсэн үйлдлийг “эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татсан”-аар таслан зогсоогдсон эсхүл дууссан гэж бичсэн байх нь хангалттай үндэслэл, үйл баримтад тулгуурласанд тооцогдохгүй болно.    

Дөрөв. Зарим хэргийг эрүүгийн хариуцлагын хуралдаанаас шийдвэрлүүлэх  талаар: 

Дараах шүүгдэгч нарын хувьд анхан шатны шүүхээс тэдний гэм бурууг хянан шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй, харин эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг шийдвэрлэхдээ Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, бусад алдаа зөрчил гаргасан байх тул зөвтгөх боломжгүй.  

4.1. Шүүгдэгч Т.Мөнхтулгад холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ хөөн хэлэлцэх  дууссан, эсхүл дуусаагүй талаарх нотлох баримтыг анхан шатны шүүх зайлшгүй дүгнэх шаардлагатай. “Баруун баян транс” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгож, улмаар хамгийн сүүлчийн санхүүжилт нь 2017 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр шилжсэн байх тул тухайн өдөр бусдад давуу байдал олгож их хэмжээний хохирол учруулсан гэмт хэргийн төгссөн хугацааг зөв тооцоолох нь зүйтэй.   

4.2. Шүүгдэгч Г.Байгалмааг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.12 дугаар зүйлийн 1, 18.6 дугаар зүйлийн 1, 23.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт, 

4.3. Шүүгдэгч Г.Цолмон, П.Мягмардорж, Ц.Баатарбилэг нарыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэг, 18.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт,   

4.4. Шүүгдэгч Б.Мөнхтөрийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг, 

4.5. Шүүгдэгч “НВЦ” ХХК, “Ган хүдэр орд” ХХК, “Инжир” ХХК-ийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт тус тус гэм буруутай болохыг тогтоосон нь үндэслэлтэй. 

Харин хэрэгт авагдсан үйл баримтын хүрээнд шүүгдэгч Г.Байгалмаагийн хуурамч бичиг баримт ашигласан гэх үйлдлийн хөөн хэлэлцэх хугацааг зөв тодорхойлох, зарим хөрөнгө орлого хураах асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх, зарим шүүгдэгч нарын гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон болон мөнгө угаах гэмт хэрэгт Эрүүгийн хуулийн зөв хэрэглэх үндэслэл, шаардлага зөрчигдсөн байх тул тус шүүх зөвтгөх боломжгүй.  

Шүүгдэгч хуулийн этгээдийн мөнгө угаах гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа нь хуулийн этгээдийн нэрийн өмнөөс, түүний ашиг сонирхлын төлөө шийдвэр гаргасан тухайн шүүгдэгч хүний үйлдсэн гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаанаас хамаарах тул цогц байдлаар нэг мөр шийдвэрлэх үндэслэлтэй. 

Тав. Зарим шүүгдэгч нарыг гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэснийг хэвээр үлдээсэн талаар:  

5.1. Ц.Билгүүн, Н.Сүхболд нарт холбогдох гэмт хэрэг, шүүгдэгч Б.Мөнхтөрд холбогдох Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2, 21.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан, “НВЦ” ХХК-ийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.5 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэсэн шийдлийг  тус тус хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.    

Зургаа. Зарим шүүгдэгч болон хуулийн этгээдэд холбогдох хэргийг дахин гэм буруутайд тооцсон нь үндэслэлгүй тул өмнөх анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчин төгөлдөр гэж үзсэн талаар:   

Улсын дээд шүүхийн тогтоолын дүгнэлт болон тогтоох хэсэгт өмнөх 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн 704 дүгээр шийтгэх тогтоол, 2024 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн 362 дугаар магадлалын тухайн шүүгдэгч нарын үйлдсэн “хахууль өгөх” гэмт хэргийн зүйлчлэл, ял шийтгэлийг үгүйсгэн няцааж дүгнээгүй, өөрчлөлт оруулаагүй, хүчингүй болгоогүй байх тул анхан шатны шүүх сүүлчийн тогтоолоор дахин шүүгдэгч Б.Батбаатар, Ч.Өлзий, “Ган хүдэр орд” ХХК, “Инжир” ХХК-иудыг “хахууль өгөх” гэмт хэрэгт гэм буруутайд тооцож, ял шийтгэл оногдуулсан нь үндэслэлгүй буюу тухайн шүүгдэгч нарт холбогдох тухайн гэмт хэрэгт хамаарах хэсгийг хүчингүй болгож шийдвэрлэв.     

Нийслэлийн эрүүгийн хэрийн давж заалдах шатны шүүхийн 

Ерөнхий шүүгч Б.Зориг, шүүгч Т.Шинэбаяр, Г.Ганбаатар 

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэрийн тойм: №1

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 20-ны өдөр нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 08 дугаар сарын 22-ны өдрийн 2025/ШЦТ/1994 дүгээр шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч Б.А, түүний өмгөөлөгч О.Баярбаясгалан нарын гаргасан давж заалдах гомдлыг үндэслэн хянан хэлэлцэв.

Хэргийг шалгах явцад шүүгдэгч Б.А нь өөрийн хүү болох Б-г 2016 оны 06 дугаар сарын 03-ны өдөр ОХУ-ын Кызиль хотод төрүүлсэн боловч  хүү нь 2016 оны 07 дугаар сарын 14-ний өдөр Увс аймгийн төвд нас барсан байна. Гэвч Б.А нь нас барсан хүүгээ нас барсны бүртгэлд оруулж, хасалт хийлгэх иргэний үүргээ биелүүлэхгүйгээр 2019 оны 06 дугаар сараас 2024 оны 08 дугаар сарын 20-ны өдрийг хүртэлх хугацаанд бодит байдлыг нууж, төрөөс олгодог хүүхдийн мөнгийг үргэлжлүүлэн авсаар нийт 5,500,000 төгрөгийн тэтгэмж авч ашигласан гэмт хэрэгт холбогдуулан прокуророос яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн байна.

Анхан шатны шүүх шүүгдэгч А-г бодит байдлыг нууж нийгмийн халамжийн тэтгэмж авсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцон, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан шүүгдэгч Б.А-г Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.12 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хорих ялыг оногдуулахгүйгээр 1 жилийн хугацаагаар тэнсэж, Б.А нь иргэний нэхэмжлэгч Халамжийн санд 5.500.000 төгрөгийг төлж барагдуулсан байх тул шүүгдэгчээс гаргуулах төлбөргүй гэж шийдвэрлэжээ.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхээс шүүгдэгч Б.А-г “Бодит байдлыг нууж нийгмийн халамжийн тэтгэмж авсан” гэм буруутай үйлдэлд нь хууль зүйн үндэслэлтэй дүгнэлт хийж, түүний үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, хор уршгийн шинж чанар, шүүгдэгчийн хувийн байдалд анхан шатны шүүхээс оногдуулсан ял тохирсон гэж үзэн, шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Б.Ариунхишиг

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №14

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Б.Цэрэндорж, Н.Болормаа нар нь “Залилах” гэмт хэрэгт,

Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нар нь “Залилах” болон “Мөнгө угаах” гэмт хэрэгт тус тус холбогдсон. 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 2248 дугаар шийтгэх тогтоолоор шүүгдэгч Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нарт холбогдох  “...газар эзэмших эрхийг залилан авч, их хэмжээний хохирол учруулсан болон гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгийн эрхийн хэлбэр хэмжээг өөрчилж мөнгө угаасан” гэх хэргүүдийг,

шүүгдэгч Д.Батбаярын шүүгдэгч Н.Болормаатай бүлэглэн бусдыг залилсан гэх үйлдлийг “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр тус тус хэрэгсэхгүй болгож, 

шүүгдэгч Н.Болормаа болон шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарыг бүлэглэн “бусдыг хуурч, их хэмжээний хохирол учруулан залилах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож, “гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болсны дараа эрүүгийн хэрэгт яллагдагчаар татсан” гэх үндэслэлээр шүүгдэгч Д.Батбаярт холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, Н.Болормааг 10.000.000 төгрөгийн, Б.Цэрэндоржийг 40.000.000 төгрөгийн торгох ялаар тус тус шийтгэж, Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нараас нийт 12,992,180,000 /арван хоёр тэрбум есөн зуун ерэн хоёр сая нэг зуун наян мянга/ төгрөг буюу шүүгдэгч тус бүрээс 6,496,090,000 /зургаан тэрбум дөрвөн зуун ерэн зургаан сая ерэн мянга/ төгрөгийг гаргуулан “Евроази интернейшнл инвестмент холдингс групп лимитед” ХХК-д олгохоор шийдвэрлэсэн байна.

Давж заалдах шатны шүүх прокурорын бичсэн эсэргүүцэл, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, иргэний нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч, шүүгдэгч Д.Батбаяр болон түүний өмгөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудыг үндэслэн Д.Батбаяр, Т.Баясгалан, Н.Болормаа, Б.Цэрэндорж нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцээд, 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх шүүгдэгч Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нарыг бүлэглэн “бусдыг залилан мэхэлж их хэмжээний хохирол учруулсан, гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгийн эрхийн хэлбэр хэмжээг өөрчилж мөнгө угаасан” гэх хэргүүдийг болон шүүгдэгч Д.Батбаярын шүүгдэгч Н.Болормаатай бүлэглэн бусдыг залилсан гэх үйлдлийг тус тус “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр тус тус хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн,

мөн шүүгдэгч Н.Болормаа болон шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарыг бүлэглэн “бусдыг хуурч, их хэмжээний хохирол учруулан залилах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэсэн нь хэргийн бодит байдалтай нийцсэн, Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын энэ хэсгүүдийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэлээ.  

Харин анхан шатны шүүх шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарт хөөн хэлэлцэх хугацааг ялгаатай байдлаар хэрэглэж Эрүүгийн хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын холбогдох хэсгүүдэд зохих өөрчлөлт оруулж, шүүгдэгч Б.Цэрэндоржийг “гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссаны дараа эрүүгийн хэрэгт яллагдагчаар татсан” гэх үндэслэлээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон өөрчлөлтийг оруулж, бусад заалтыг хэвээр үлдээж, прокурорын бичсэн эсэргүүцэл, шүүгдэгч Д.Батбаярын өмгөөлөгч Ж.Оюунболд, Г.Баяржаргал, Э.Энх-Эрдэнэ нарын “шүүгдэгч Д.Батбаярт холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгуулах”, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч болон иргэний нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нарын хохиролтой холбоотой гаргасан давж заалдах гомдлуудыг тус тус хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.

Тойм бэлтгэсэн Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Л.Дарьсүрэн.