Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №4

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Анхан шатны шүүх Э.Болорчулуун, Ц.Шижир, О.Магнай, Ц.Алтанцэцэг, Ш.Ядамдорж, Х.Эрдэнэ, Б.Бямбацогт, Б.Цогжаргал, Б.Батцэрэн, Х.Саруул, Г.Идэрчулуун нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцээд, зарим шүүгдэгч нарын хувьд буюу:

-шүүгдэгч Б.Цогжаргал, Х.Саруул нарт холбогдох “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийг хэрэгсэхгүй болгон, тэдгээрийг цагаатгаж,

-шүүгдэгч О.Магнайд холбогдох “Их хэмжээний хохирол учруулж бусдыг залилсан” гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулах гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон” үйлдлийг хөнгөрүүлэн өөрчилж, 

-шүүгдэгч Г.Идэрчулууны “Албан тушаалтан албаны чиг үүрэг, бүрэн эрх, нөлөөг урвуулан ашиглаж бусдыг заналхийлсэн” үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож,

-шүүгдэгч Б.Батцэрэн, Г.Идэрчулуун нарт холбогдох мөн “Нийтийн албан тушаалтан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, их хэмжээний хохирол учруулсан” гэх хэргийн зүйлчлэлийг “Хайнга хандах” гэмт хэрэг үйлдсэн хэмээн хөнгөрүүлэн өөрчилж шийдвэрлэсэн нь хууль зүйн үндэслэл бүхий болж чадаагүй байна. 

Тодруулбал, албан тушаалын гэмт хэрэг нь хуулиар хамгаалсан нийгмийн ашиг сонирхлыг зөрчиж, тодорхой хохирол учруулахаас гадна төрийн албанд хууль дээдлэх, шударга ёсыг хангах, нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалж ажиллах зарчмыг ноцтой зөрчин, төрд итгэх олон нийтийн итгэлийг алдагдуулж, төрийн байгууллагын үнэлэмжийг сулруулдаг ба нөгөө талаас, бусдыг залилан мэхэлснээр хүн хүндээ итгэх итгэл болон нийгэм дэх итгэлцлийг тодорхой хэмжээгээр алдагдуулдаг хор уршиг учруулдгаараа нийгмийн аюулын шинж ихтэй тул тохирох эрүүгийн хариуцлагыг оногдуулж байх ёстой юм.  

Тиймээс шүүх шүүгдэгчид ямар гэмт санаа хэзээ үүссэн, түүнийгээ хэрхэн хэрэгжүүлснийг хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудын хүрээнд тал бүрээс нь бүрэн дүүрэн, үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж, шүүгдэгчийн гэм буруугийн асуудлыг шийдвэрлэх ёстой.

Гэтэл анхан шатны шүүх хэрэгт авагдсан яллах, цагаатгах бүхий л нотлох баримтуудыг харьцуулах байдлаар шүүгдэгч нарын гэмт үйлдлээ хэрэгжүүлсэн дарааллыг анхаарч үзэлгүйгээр шийдвэрлэсэн нь бүхэлдээ хууль зүйн үндэслэлгүй шийдвэр болжээ.

Түүнчлэн, шүүхээс шүүгдэгч нарт ял шийтгэл оногдуулахдаа үйлдэл, оролцоо, гэм буруу, учирсан хор уршигт нь нарийвчлан дүгнэлт хийлгүйгээр зөвхөн торгох болон зорчих эрхийг хязгаарлах ялыг сонгон хэрэглэсэн нь хуульд нийцээгүй байна. 

Шүүгдэгч нарын гэмт хэргийг үйлдэхэд гүйцэтгэсэн үүрэг оролцоо, гэм буруугийн хэлбэр, санаа зорилгыг харгалзан ялыг ялгамжтай оногдуулах нь гэмт этгээдийн өөрийн гэм бурууг ухамсарлан ойлгох нөхцөлийг бүрдүүлэхээс гадна, шүүхээс хууль ёсны шийдвэр гаргахад чухал нөлөөтэй юм.

Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзэж, бүхэлд нь хүчингүй болгож шийдвэрлэв.

Тойм бичсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Н.Батсайхан

Улсын Дээд шүүхээс хэргийг өмнө нь хянан хэлэлцэж, улмаар Н.Алтанхуяг болон бусад нэр бүхий шүүгдэгч нарт холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож цагаатгасан анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийн холбогдох хэсгийг тус тус хүчингүй болгож, дахин хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Дөчин наймдугаар зүйлд “…шүүхийн үйл ажиллагаа, шийдвэр нь Улсын дээд шүүхийн хяналтаас гадуур байж үл болно”, Тавьдугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Улсын дээд шүүхийн шийдвэр шүүхийн эцсийн шийдвэр байх бөгөөд түүнийг бүх шүүх, бусад этгээд заавал биелүүлнэ” гэж заасан. 

Тодруулбал, Улсын Дээд шүүхийн шийдвэр гарсан тухайн тохиолдолд доод шатны шүүхээс зарим шүүгдэгч нарт холбогдох хэргийг дахин хянан шийдвэрлэхдээ Улсын Дээд шүүхийн тогтоолын үндэслэх хэсэгт заасан “Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн алдаа, зөрчил” нэг бүрийг дахин давтах ёсгүй байдаг.  

Гэвч анхан шатны шүүхээс хэргийг дахин шийдвэрлэхдээ Улсын Дээд шүүхийн шийдвэрт зааснаар хүчингүй болсон, нотолгооны чадваргүйд тооцогдсон “тус давж заалдах шатны шүүхийн өмнөх дүгнэлт”-ийг зөрүүгүй байдлаар хуулбарлан бичсэн, өөр бусад байдлаар хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт хийгээгүй зэргээр Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн байна.  

Давж заалдах шатны шүүх нь анхан шатны шүүхийн дээрх ноцтой алдаа, зөрчлийг зөвтгөх, таамаглан дүгнэх эрхгүй учраас дээрх нэр бүхий шүүгдэгч нарыг цагаатгасан анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн холбогдох хэсгийг бүхэлд нь хүчингүй болгож, дахин хэлэлцүүлэхээр буцаасан болно.  

Энэ нь шүүгдэгч нарыг гэм буруутай мэтээр урьдчилан шийдвэрлэсэн асуудал биш, харин анхан шатны шүүхээс Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үндэслэл, журмыг ноцтой зөрчсөн алдаагаа засварлах, хэргийн бодит байдлыг хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байдлаар дүгнэн шийдвэрлэх асуудалтай хамааралтай болохыг тодотгож байна.         

Тус шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл оролцогч нарын хэн боловч Улсын Дээд шүүхэд хяналтын журмаар гомдол, эсэргүүцэл гаргах эрх нээлттэй.

НИЙСЛЭЛИЙН ЭРҮҮГИЙН ХЭРГИЙН ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТНЫ ШҮҮХ 

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэрийн тойм: №02

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх хуралдаанаар Хөгжлийн банкны гэх тодотголтой 42 хүн, 3 хуулийн этгээдэд холбогдох эрүүгийн хэргийг зарим шүүгдэгч, өмгөөлөгч нарын гомдол, прокурорын эсэргүүцлийг үндэслэн хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг бүрэн хянаж, үнэлэн дүгнэж дараах байдлаар анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолын зарим хэсгийг хүчингүй болгож, мөн өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэлээ. Үүнд:  

Нэг. Зарим шүүгдэгч нарын үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгон цагаатгаж шийдвэрлэснийг хүчингүй болгосон талаар:      

Дээд шатны шүүхийн өмнөх шийдвэрүүдэд тодорхой зааснаар “анхан шатны шүүх хэргийн бодит байдалд нийцээгүй дүгнэлт хийсэн болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчсөн алдаа, анхаарах асуудал” бүрийг анхан шатны шүүхээс дахин давтсан буюу хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт огт хийлгүй орхигдуулсан байна.

Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Дөчин наймдугаар зүйлийн 1-д заасан “...Дагнасан шүүхийн үйл ажиллагаа, шийдвэр нь Улсын дээд шүүхийн хяналтаас гадуур байж үл болно”, мөн Тавьдугаар зүйлийн 2-т заасан “ Улсын дээд шүүхийн шийдвэр шүүхийн эцсийн шийдвэр байх бөгөөд түүнийг бүх шүүх, бусад этгээд заавал биелүүлнэ”, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Дээд шатны шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэр заавал биелэгдэх үндэслэл, журам”-д тус тус нийцээгүй гэж үзэх үндэслэлд хамаарч байна.    

Мөн анхан шатны шүүх нь “Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомж, нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн нийтлэг болон тусгай зарчмууд, нотолгооны стандарт шаардлага, хэргийн бодит байдалд үл нийцэх”, хийсвэрлэсэн шинжтэй зарим дүгнэлт хийсэн, дээд шатны шүүхээс “үндэслэл хангалтгүйд тооцогдсон дүгнэлт”-ийг дахин хуулбарлан бичсэн зэргийг зөвтгөх боломжгүй.      

Аливаа гэмт хэргийн шинжийг зөвхөн хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт, хийсвэрлэх байдлаар нотлох, эсхүл үгүйсгэх боломжгүй бөгөөд тухайн гэмт хэргийн шинжийг тогтоохын тулд гэмт хэргийг зүйлчлэх онол, хууль тайлбарлах арга зүйг ашиглаж, улмаар эрүүгийн хэрэгт цугларч, шинжлэгдсэн яллах болон цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтын эх сурвалжуудыг бүрэн, бодитой, нягт, бүх талаас нь харьцуулан шалгаж, үнэлсний эцэст тухайн гэмт хэргийн болон төсөөтэй бусад гэмт хэргийн шинж бүрэн нотлогдсон, эсхүл үгүйсгэгдэж байгааг шүүгдэгч тус бүрийн хувьд эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай үндэслэлээр бүрэн, зөв, оновчтой дүгнэсэн байхыг зайлшгүй шаарддаг.     

Хэргийн бодит байдлыг таамаглах байдлаар буюу үзэл бодлоор шийдвэрлэхгүй бөгөөд Эрүүгийн хэрэгт хамааралтай бүхий л нотлох баримтын эх сурвалжийг бүхэлд нь тухайн хэргийн бодит байдлыг тогтооход ач холбогдолтой, хамааралтай, хангалттай, хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цугларч, бэхжигдсэн эсэх шалгуураар тал бүрээс нь бүрэн гүйцэд шалгаж, үнэлж дүгнэсний эцэст гагцхүү няцаан үгүйсгэх боломжгүй буюу үндэслэл бүхий эргэлзээ үүссэн гэдгийг батлан дүгнэсэн байх ёстой. Тодруулбал:          

1.1. Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн зарим гишүүдийн хамтран үйлдсэн гэх хэргийн тухайд;     

Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдээр ажиллаж байсан Д.Бат-Очир, Ж.Үхэртар, Ж.Бат-Эрдэнэ, Ж.Оюунчимэг, С.Магнайсүрэн, Н.Баярчимэг, О.Хуягцогт, Д.Даваасамбуу, Б.Махбал нар нь холбогдох хууль тогтоомжоор хүлээсэн албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, “НВЦ”, “Монгол драй милк”, “Пирамид орд”, “Монгол мах экспо”, “Монгол эм импекс концерн”, “Мондулаан”, “Бэрэн групп” зэрэг компаниудад тус тус хууль бус давуу байдал бий болгоход “1-ээс 7” хүртэлх удаагийн үргэлжилсэн үйлдлээр хамтран оролцож, Хөгжлийн банкинд их хэмжээний хохирол учруулсан гэх эрүүгийн хэргийг анхан шатны шүүх цагаатгаж шийдвэрлэснийг хүчингүй болгосон. Учир нь: 

Анхан шатны шүүхээс “хэргийн болсон үйл явдал, шүүгдэгч тус бүрийн үйлдэл, хамтран оролцоо”-нд хамаарах яллах ба цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шаардлагын хүрээнд нарийвчлан, бүрэн, бодитой шалгаж үнэлээгүй буюу эсрэг тэсрэг эх сурвалж бүхий нотлох баримтуудын аль нэг хэсгийг баталсан эсхүл үгүйсгэн няцаасан талаарх хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт хийгээгүй байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзнэ. 

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 3 дугаар сарын 22-ны өдрийн 362 дугаар магадлал, Улсын Дээд шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдрийн 138 дугаар тогтоолд дээрх нэр бүхий шүүгдэгч нарт холбогдох гэмт хэргийн шинж буюу хууль зөрчсөн үйлдэл тус бүрийг нотлох баримтын эх сурвалжид тулгуурлан нарийвчлан тогтоох, улмаар хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байдлаар дүгнэлт хийвэл зохих зарим асуудлуудыг тодорхойлсон байтал анхан шатны шүүх өмнөх алдаагаа дахин давтаж, дээд шатны шүүхийн шийдвэрийн зарим хэсэг биелэгдээгүй байна.    

Мөн анхан шатны шүүх “хэргийн бодит байдлыг тогтооход баримтлах хууль, зарчим, нотолгооны стандарт шаардлагад үл нийцэх”, хийсвэрлэсэн шинжтэй зарим дүгнэлт хийснийг зөвтгөх боломжгүй. Тухайлбал,    

“Шүүх нь Улсын Их хурлаас батлагдсан Хөгжлийн банкны тухай хуулийн хэм хэмжээнээс давсан, эрх зүйн хүчин чадлын хувьд зөвхөн дотоод үйл ажиллагаанд ашиглагдах нийтээр дагаж мөрдөх шинжгүй журмын зохицуулалтыг баримтлан Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэж буруутгах боломжгүй ба уг зөрчил нь бусад хуулиар хамгаалагдсан хариуцлага хүлээх харилцаа байна”,   

мөн Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хамтын зарчмаар шийдвэр гаргасан байхад зөвхөн тус зөвлөлийн дарга нар гэм буруутай гэх мэтээр зөвтгөх боломжгүй таамаглалын шинжтэй нөхцөл байдлыг үүсгэжээ. 

1.2. “Сэлэнгийн герефорд” ХХК-ийн хамаарал бүхий этгээд болох шүүгдэгч Г.Галсаннямд холбогдох гэмт хэргийн шинжийг хэрэгт авагдсан яллах, цагаатгах нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шаардлагын дагуу шалгаж, үнэлэн дүгнээгүй, үгүйсгэн няцаах эсхүл баталсан дүгнэлтийг эргэлзээгүй, хангалттай байдлаар хийгээгүй байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөнд тооцох ба энэ талаарх шүүгдэгч Г.Батдорж, тэдний өмгөөлөгч нарын гомдолд дурдсан үндэслэлийг шууд үгүйсгэх боломжгүй нөхцөл байдал үүссэн. 

1.3. Шүүгдэгч Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан авто зам, “Энержи ресурс” ХХК-ийн Гашуун сухайт боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зориулалтаар барьсан дэд бүтцийг төрийн өмчид худалдан авч, улмаар “Энержи ресурс” ХХК, “Говийн зам” ХХК-иудад хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэрэг,

мөн Н.Алтанхуягт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Бэрэн групп” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгосон хэргүүдийг анхан шатны шүүхээс хэрэгсэхгүй болгон цагаатгаж шийдвэрлэхдээ хамаарах яллах ба цагаатгах нотлох баримтуудад бодитой тулгуурлан нотолгооны стандарт шаардлагын хүрээнд хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байдлаар дүгнэлт хийхгүй орхигдуулсан, мөн дээд шатны шүүхээс хүчингүй болгосон буюу өмнөх анхан болон давж заалдах шатны дүгнэлтийг дахин хуулбарлан бичсэн байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн бөгөөд тус шүүхээс зөвтгөх боломжгүй.   

Прокурорын яллах дүгнэлт болон Улсын Дээд шүүхийн тогтоолын дүгнэлт, прокуроруудын эсэргүүцэл, холбогдох шүүгдэгч нар, өмгөөлөгч нарын тайлбар зэргээс үзэхэд, дээрх шүүгдэгч нарын үйлдсэн гэх хэргийн бодит байдлыг тогтоохын тулд гэмт хэргийн шинж, нотолбол зохих асуудал нэг бүрийг яллах ба цагаатгах талын бүхий л нотлох баримтуудын хүрээнд нотолгооны стандарт шалгуурын дагуу нарийвчлан, бүрэн, бодитой шалгаж, үнэлж дүгнэх буюу эсрэг тэсрэг эх сурвалж бүхий нотлох баримтуудын аль нэг хэсгийг, эсхүл бүхэлд нь баталсан, эсхүл үгүйсгэн няцаасан талаарх хууль ёсны ба үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж шийдвэрлэх зайлшгүй шаардлага үүссэн байна. Тухайлбал:   

- 2010 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдөр Зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын яам болон “Говийн зам” ХХК-ийн хооронд байгуулагдсан “Ухаа худаг-Гашуун сухайт чиглэлд авто зам барих, ашиглах, шилжүүлэх тухай” 74 дугаар концессын гэрээгээр хүлээсэн талуудын эрх, үүрэг, үндсэн ба бусад нөхцөл, хэрэгжих хугацаа 10 жил, түүнийг цуцлах, маргаан үүссэн тохиолдолд шийдвэрлэх журам зэрэг нь тодорхой зохицуулагдсан, мөн 

- Энержи Ресурс ХХК болон Эрдэнэс монгол ХХК-ийн компаний хооронд 2011 онд хийгдсэн Гашуун сухайт боомт дахь шалган нэвтрүүлэх дэд бүтцийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх тухай консерцумын гэрээгээр талуудын эрх, үүрэг, үндсэн ба бусад нөхцөл, хугацаа зэрэг нь тодорхой зохицуулагдсан байтал дээрх гэрээний талуудын хүсэл зориг, гэрээгээр зохицуулагдсан асуудлуудыг үл харгалзан дур мэдэж буюу яаралтай гэх горимоор төрийн өмчид авах тухай Засгийн газрын шийдвэрийн үндэслэл болгосон үйлдэл, үйл ажиллагаа нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, хамаарах бусад хууль тогтоомжид заасан төрийн үйл ажиллагааны үндсэн ба тусгай зарчмууд, гэрээний талуудын эрх тэгш, чөлөөт байдал зэрэгт хэрхэн нийцсэн эсэх,     

- Ухаа худаг-Гашуун сухайт чиглэлт авто зам барих тухай гэрээг захиалагч талаас Зам тээврийн яам байгуулсан байхад тус яамны санал, гэрээний нөхцөлийг үл харгалзан Эдийн засгийн хөгжлийн яамнаас оруулсан нь үндэслэлтэй эсэх, 

- Энержи Ресурс ХХК-иас Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаярт ирүүлсэн гэх “мэдээлэл хүргүүлэх тухай албан тоот” нь 2013 оны 8 дугаар сарын 15-ны өдөр, эсхүл 2013 оны 8 дугаар сарын 16-ны өдөр хүргэгдсэн эсэх, тус мэдээлэл хүргүүлэх тухай албан бичиг нь гэрээний дагуу барьсан зам, дэд бүтцүүдийг төрд худалдах утга агуулгатай байсан эсэх буюу албан бичиг дэх бичвэр нь Засгийн газар яаралтай горимоор хэлэлцэх асуудалд хэрхэн хамааралтай эсэх, 

- Энержи Ресурс ХХК-иас ирүүлсэн “мэдээлэл хүргүүлэх тухай” албан бичигт үндэслэн Засгийн газар яаралтай горимоор хуралдсан нь холбогдох хууль тогтоомжид хэрхэн нийцсэн эсэх,  Засгийн газрын хуралдааны журмын 7.8-д заасан үндэслэл, журам хэрхэн зөрчигдсөн эсэх, 

- Засгийн газрын хуралдаанаар “Нүүрсний экспортыг дэмжих талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” асуудлыг яаралтай гэх горимоор хэрхэн хэлэлцсэн эсэх, ямар судалгаа, үндэслэлд тулгуурлан хэлэлцсэн эсэх, гишүүдийн олонхын санал авч дэмжигдсэн эсэх, асуудлыг хариуцсан гэх сайд тухайн тогтоолын төслийг бичмэл хэлбэрээр бус зөвхөн аман байдлаар танилцуулсан нь үндэслэлтэй эсэх,    

- Хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан гэрээний дагуу хувийн хэвшлийн барьсан  зам, дэд бүтцийг төрийн өмчид авах асуудлыг хэн санаачилсан, хэн яаралтай горимын журмаар хэлэлцүүлэхээр оруулсан эсэх, тэдгээрийн үйлдэл, үйл ажиллагаа хууль зүйн үндэслэлтэй эсэх,

- Засгийн газрын яаралтай горимоор хуралдсан хуралдааны тэмдэглэлийг хасаж цуглуулж бэхжүүлсэн, бүрэн судалсан эсэх,  

- Хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг төрийн өмчид авахад УИХ-ын холбогдох байнгын хороодын санал, Сангийн яамны саналыг авсан байх гэх шаардлага хэрхэн хангагдсан эсэх,  

- Хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг төрд худалдан авах тохиолдолд Хөгжлийн банкнаас санхүүжүүлэх үндэслэлтэй байсан эсэх, улмаар 

-Хөгжлийн банкнаас хувийн хэвшлийн барьсан зам, дэд бүтцийг санхүүжүүлэхдээ “бодит өртгөөс илүү үнээр үнэлүүлж” худалдан авсан эсэх зэргийг хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтын хүрээнд нарийвчлан дүгнээгүй, холбогдох баримтуудыг үгүйсгэж няцаагаагүй байна.   

Мөн анхан шатны шүүх нь шүүгдэгч Н.Алтанхуягт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ Улсын дээд шүүхийн шийдвэрээр хүчингүй болсонд хамаарах анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн өмнөх дүгнэлтийг дахин хуулбарлаж буюу агуулгаар нь сэргээн бичжээ.     

Иймд анхан шатны шүүх хэргийн бодит байдлыг бүрэн гүйцэд дүгнээгүй, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчсөн гэж үзэх бөгөөд зөвтгөх үндэслэлгүй болно.   

Шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд шүүгдэгч нарын гэм буруу, хэргийн үйл баримтыг сэргээн тогтооход нотолбол зохих байдал, түүнд хамаарах яллах ба цагаатгах бүхий л нотлох баримтуудыг нотолгооны стандарт шалгуурын дагуу бүрэн, бодитой харьцуулан шалгаж, эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай байдлаар үнэлэн дүгнэх шаардлагатай. 

Хоёр. Зарим шүүгдэгч нарыг цагаатгаж шийдвэрлэснийг хэвээр үлдээсэн талаар: 

2.1. Шүүгдэгч Т.Пүрэвсүрэн /Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн/ холбогдох “Мон дулаан трейд”  ХХК болон “Бэрэн групп” ХХК-нд тус тус хууль бус давуу байдал бий болгоход танилцуулга бэлтгэн хамтран оролцсон гэх хэргүүдийг хэрэгсэхгүй болгосныг үгүйсгэх үндэслэлгүй гэж үзлээ. Учир нь “Мон дулаан трэйд” ХХК-тай холбоотой хууль зүйн дүгнэлтийг Ц.Билгүүн гардан гүйцэтгэсэн болох нь нотлогдож, ял шийтгэл хүлээсэн, мөн “Бэрэн групп” ХХК-ийн талаарх хууль зүйн дүгнэлт нь гэмт хэрэг үйлдэгдэх үндэслэлд хамааралгүй болох нь нотлогдов.    

2.2. Шүүгдэгч С.Батзориг /Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн/-ийн “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгоход хамтран оролцсон гэх гэмт хэргийн шинжийг прокуророос хангалттай үндэслэл бүхий үйл баримтаар яллаагүй байна. Учир нь шүүгдэгч С.Батзориг нь зээлийн хорооны гишүүн биш байхад яллах дүгнэлтэд зээлийн хорооны 2017/87 тоот дүгнэлтийг хамтын зарчмаар гаргаж гэж бичсэн нь үндэслэлгүйгээс гадна Хөгжлийн банкны зээлийн хороо зээлийн хороо 2017 оны 09 дүгээр сарын 27-ны өдөр хуралдсан, төлөөлөн удирдах зөвлөл 2017 оны 09 дүгээр сарын 28-ны өдөр тус тус хуралдаж, шийдвэрүүд гарснаас хойш буюу 2017 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр танилцуулга бэлдсэн боловч тухайн танилцуулгыг гаргахдаа ХААН банкны гүйцэтгэх захирлын 2017 оны 10 дугаар сарын 05-ны өдрийн 19/10009 дугаар “Бэрэн групп хугацаа хэтэрсэн өр зээлгүй” гэсэн албан бичгийг танилцуулгад оруулсан нь С.Батзоригийг гэм буруутай гэж үзэх хангалттай үндэслэл болохгүй гэж үзсэн.  

2.3. Шүүгдэгч Р.Батбаяр, М.Золжаргал, Г.Дашзэвгэ, Г.Одонтуул (Хөгжлийн банкны зээлийн хорооны гишүүд), шүүгдэгч Ч.Отгочулуу, Ч.Нэргүй, М.Баянмөнх, Б.Найдалаа, Б.Лхагвасүрэн, Б.Батзаяа (Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүд) нарт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгох гэмт хэрэгт хамтран оролцсон гэх хэргийг хэрэгсэхгүй болгосныг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн. Учир нь:

- Тухайн шүүгдэгч нарын хувьд Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолыг холбогдох хууль тогтоомж зөрчсөн эсэхийг мэдэх боломжгүй, мэдэх ёсгүй буюу хянан шалгах эрхгүй байсан нь нотлогдсон,  

-  Яллах дүгнэлтээр зээлийн хорооны гишүүдийг буруутгахдаа 2014 оны 02 дугаар сарын 04-ний өдрөөс 2017 оны 09 дүгээр сарын 21-ний хооронд 7 удаагийн санхүүжилтээр нийт 44.3 тэрбум төгрөгийг хууль бусаар олгосон гэх үндэслэл тогтоогдоогүй, дээрх нэр бүхий зээлийн хорооны гишүүд 7 удаа зээл олгох үе шат болгонд хуралдсан гэх үндэслэлгүй, харин 2014 оны 11 дүгээр сарын 25-ны өдөр зээлийн хороо хуралдахад Г.Одонтуул, М.Золжаргал нар хуралд оролцсон, бусад үе шаттай олгосон гэх зээлийг Хөгжлийн банкны зээлийн хорооны шинэчлэгдсэн буюу өөр гишүүд олгосон байх тул гэмт хэргийн шинж болон төгссөн цаг хугацаа зэргийг бүрэн нотолж чадаагүй. 

- Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн тухайн гишүүд 2014 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрийн 08 дугаар “Бэрэн групп” ХХК-д зээл олгох тухай” тогтоол гаргахдаа хуралдаанд баримтлах журам болон бусад хууль тогтоомжийн дагуу биелүүлэх ёстой ямар үүргүүдийг хэрхэн зөрчсөн буюу албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа албаны эрх ашгийн эсрэг ашигласан эсэх зэргийг хангалттай үйл баримтын хүрээнд нарийвчлан тодорхойлж тогтоогоогүй, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн тогтоолд зааснаар тус шийдвэрийн хэрэгжилтэд хяналт тавих дотоод аудитын нэгжид хүлээлгэсэн үүрэг биелэгдсэн эсэхийг нотолж тогтоогоогүй, 

- Түүнчлэн зээлийн хороодын гишүүдийн үйлдэл 2014 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдрөөс хойш, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдийн үйлдэл 2014 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс хойш тус тус тасралтгүй үргэлжилсэн гэж үзэх үндэслэлгүй байхад Эрүүгийн хууль үйлчлэх цаг хугацаа, гэмт хэрэг төгссөн гэж үзэх шалгуур, үндэслэл, журмын дагуу 2002 оны Эрүүгийн хуулийн дагуу гэмт хэргийн зүйлчлэл буюу гэм буруу, бусад асуудлыг юуны өмнө шийдвэрлэх ёстой байсныг орхигдуулсан, хэрэглэвэл зохих Эрүүгийн хуулийн талаар үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж чадаагүй байх тул цагаатгаж шийдвэрлэснийг буруутгах боломжгүй гэж үзлээ. 

Гурав. Зарим шүүгдэгч хүн, хуулийн этгээд, хуулийн этгээдийн удирдлага нарт холбогдох хэргийг гэм буруугийн хуралдаанаас дахин шийдвэрлүүлэх талаар: 

3.1. Шүүгдэгч Ш.Бүтэд, Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг, 

3.2. Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат, 

3.3. Б.Даажамба, М.Баярмагнай, 

3.4. Г.Батдорж нар хамаарна.  

Шүүгдэгч Ш.Бүтэд нь Хөгжлийн банкны мэргэжилтэн, зээлийн хорооны болон төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүд зэргийг бүхэлд нь хатгасан эсэх, шүүгдэгч Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг нарын хувьд нэгэн зэрэг хатгагч, зохион байгуулагч эсэх болон зөрүүтэй бусад асуудлыг нарийвчлан дүгнэх шаардлагатай.  

Шүүгдэгч Н.Алтанхуяг, Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарт холбогдох Монгол Улсын Засгийн газрын тухай болон бусад хууль тогтоомжийг зөрчин “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан авто зам, “Энержи ресурс” ХХК-ийн Гашуун сухайт боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зориулалтаар барьсан дэд бүтцийг төрийн өмчид худалдан авч, улмаар “Энержи ресурс” ХХК, “Говийн зам” ХХК-иудад хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэрэг, Н.Алтанхуягт холбогдох “Бэрэн групп” ХХК-д хууль бус давуу байдал бий болгосон гэх хэргийг тус тус цагаатгасныг хүчингүй болгож шийдвэрлэсэнтэй холбоотойгоор шүүгдэгч Н.Батбаяр, Б.Шинэбаатар, Н.Мөнхбат нарыг гэм буруутайд тооцсон бусад гэмт хэргийг бүхэлд нь дахин хянан хэлэлцүүлэх үндэслэлтэй.   

Хөгжлийн банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүдээр ажилласан байсан Д.Бат-Очир, Ж.Үхэртар, Ж.Бат-Эрдэнэ, Ж.Оюунчимэг, С.Магнайсүрэн, Н.Баярчимэг, О.Хуягцогт, Д.Даваасамбуу, Б.Махбал нарт холбогдох хэргийг цагаатгасныг бүхэлд нь хүчингүй болгож шийдвэрлэсэнтэй холбоотойгоор тухайн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн даргаар ажиллаж байсан Б.Даажамба, М.Баярмагнай нарыг тусгаарлан гэм буруутайд тооцсоныг хүчингүй болгож, хамтад нь дахин хянан хэлэлцүүлэх;      

“Сэлэнгийн герефорд” ХХК-ийн хамаарал бүхий этгээд болох шүүгдэгч Г.Галсаннямд холбогдох гэмт хэргийг цагаатгасныг хүчингүй болгож шийдвэрлэсэн учраас Г.Батдорж, Г.Галсанням нарын гүйцэтгэсэн үүрэг, оролцоо, гэм хорыг хэрхэн хариуцах эсэх асуудлыг нэг мөр шийдвэрлэх;      

Шүүгдэгч Ш.Бүтэд, Х.Бат-Эрдэнэ, Э.Эрдэнэбилэг, Г.Батдорж болон бусад шүүгдэгч нар “эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэрэг”-т хатгагчаар хамтран оролцсон тухайн тохиолдолд Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн алдааг дахин давтах ёсгүй болно.      

Мөн анхан шатны шүүхээс холбогдох хуулийн этгээдийн удирдлага буюу нэр бүхий шүүгдэгч нарт холбогдох мөнгө угаах гэмт хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ тухайн гэмт хэргийн үргэлжилсэн болон төгссөн цаг хугацаа, хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар хэрэгт авагдсан нотлох баримтад тулгуурлан хууль, эрх зүйн ухамсрыг удирдлага болгон эргэлзээгүй бөгөөд хангалттай үндэслэлээр дүгнээгүй байх тул зөвтгөх боломжгүй.  

Зөвхөн прокурорын хэлсэн гэх нотолгооны ямар ч эх сурвалжгүй саналаар буюу мөнгө угаах гэмт хэргийн үргэлжилсэн үйлдлийг “эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татсан”-аар таслан зогсоогдсон эсхүл дууссан гэж бичсэн байх нь хангалттай үндэслэл, үйл баримтад тулгуурласанд тооцогдохгүй болно.    

Дөрөв. Зарим хэргийг эрүүгийн хариуцлагын хуралдаанаас шийдвэрлүүлэх  талаар: 

Дараах шүүгдэгч нарын хувьд анхан шатны шүүхээс тэдний гэм бурууг хянан шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй, харин эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг шийдвэрлэхдээ Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн, бусад алдаа зөрчил гаргасан байх тул зөвтгөх боломжгүй.  

4.1. Шүүгдэгч Т.Мөнхтулгад холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ хөөн хэлэлцэх  дууссан, эсхүл дуусаагүй талаарх нотлох баримтыг анхан шатны шүүх зайлшгүй дүгнэх шаардлагатай. “Баруун баян транс” ХХК-нд хууль бус давуу байдал бий болгож, улмаар хамгийн сүүлчийн санхүүжилт нь 2017 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр шилжсэн байх тул тухайн өдөр бусдад давуу байдал олгож их хэмжээний хохирол учруулсан гэмт хэргийн төгссөн хугацааг зөв тооцоолох нь зүйтэй.   

4.2. Шүүгдэгч Г.Байгалмааг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.12 дугаар зүйлийн 1, 18.6 дугаар зүйлийн 1, 23.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт, 

4.3. Шүүгдэгч Г.Цолмон, П.Мягмардорж, Ц.Баатарбилэг нарыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэг, 18.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт,   

4.4. Шүүгдэгч Б.Мөнхтөрийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг, 

4.5. Шүүгдэгч “НВЦ” ХХК, “Ган хүдэр орд” ХХК, “Инжир” ХХК-ийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт тус тус гэм буруутай болохыг тогтоосон нь үндэслэлтэй. 

Харин хэрэгт авагдсан үйл баримтын хүрээнд шүүгдэгч Г.Байгалмаагийн хуурамч бичиг баримт ашигласан гэх үйлдлийн хөөн хэлэлцэх хугацааг зөв тодорхойлох, зарим хөрөнгө орлого хураах асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх, зарим шүүгдэгч нарын гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон болон мөнгө угаах гэмт хэрэгт Эрүүгийн хуулийн зөв хэрэглэх үндэслэл, шаардлага зөрчигдсөн байх тул тус шүүх зөвтгөх боломжгүй.  

Шүүгдэгч хуулийн этгээдийн мөнгө угаах гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа нь хуулийн этгээдийн нэрийн өмнөөс, түүний ашиг сонирхлын төлөө шийдвэр гаргасан тухайн шүүгдэгч хүний үйлдсэн гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаанаас хамаарах тул цогц байдлаар нэг мөр шийдвэрлэх үндэслэлтэй. 

Тав. Зарим шүүгдэгч нарыг гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэснийг хэвээр үлдээсэн талаар:  

5.1. Ц.Билгүүн, Н.Сүхболд нарт холбогдох гэмт хэрэг, шүүгдэгч Б.Мөнхтөрд холбогдох Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2, 21.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан, “НВЦ” ХХК-ийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.5 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэсэн шийдлийг  тус тус хэвээр үлдээж шийдвэрлэв.    

Зургаа. Зарим шүүгдэгч болон хуулийн этгээдэд холбогдох хэргийг дахин гэм буруутайд тооцсон нь үндэслэлгүй тул өмнөх анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчин төгөлдөр гэж үзсэн талаар:   

Улсын дээд шүүхийн тогтоолын дүгнэлт болон тогтоох хэсэгт өмнөх 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн 704 дүгээр шийтгэх тогтоол, 2024 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн 362 дугаар магадлалын тухайн шүүгдэгч нарын үйлдсэн “хахууль өгөх” гэмт хэргийн зүйлчлэл, ял шийтгэлийг үгүйсгэн няцааж дүгнээгүй, өөрчлөлт оруулаагүй, хүчингүй болгоогүй байх тул анхан шатны шүүх сүүлчийн тогтоолоор дахин шүүгдэгч Б.Батбаатар, Ч.Өлзий, “Ган хүдэр орд” ХХК, “Инжир” ХХК-иудыг “хахууль өгөх” гэмт хэрэгт гэм буруутайд тооцож, ял шийтгэл оногдуулсан нь үндэслэлгүй буюу тухайн шүүгдэгч нарт холбогдох тухайн гэмт хэрэгт хамаарах хэсгийг хүчингүй болгож шийдвэрлэв.     

Нийслэлийн эрүүгийн хэрийн давж заалдах шатны шүүхийн 

Ерөнхий шүүгч Б.Зориг, шүүгч Т.Шинэбаяр, Г.Ганбаатар 

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шүүхийн процесс тойм: №01

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх “Хөгжлийн банкны” гэх тодотголтой 42 хүн, 3 хуулийн этгээдэд холбогдох эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааныг 2026 оны 02 дугаар сарын 10-ны өдрийн 09:00 цагт товлон зарласан. 

Гэвч тус шүүх хуралдаанд шүүгдэгч Г.Байгальмаагийн өмгөөлөгч Ц.Дэлгэрням нь эрүүл мэндийн шалтгаанаар, шүүгдэгч П.Мягмардоржийн өмгөөлөгч Д.Батсүх, шүүгдэгч Г.Батдорж, Г.Одонтуул нарын өмгөөлөгч Б.Баатарсайхан нар Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд 2026 оны 02 дугаар сарын 06-ны өдрийн 11:00 цагаас эхэлсэн Б.Энх-Амгалан, З.Энхболд нарт холбогдох эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан үргэлжилж байгаа шалтгаанаар тус шүүх хуралдааныг хойшлуулах тухай хүсэлт, түүнийг нотлох баримтуудын хамт ирүүлсэн байх бөгөөд уг хүсэлтүүдийг шүүх бүрэлдэхүүн хүлээн авч, шүүх хуралдааныг 2026 оны 03 дугаар сарын 02-ны өдрийн 09:00 цаг хүртэл хойшлуулж шийдвэрлэсэн болно.

Тойм бэлтгэсэн: Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Г.Ганбаатар

Шийдвэрийн төлөв: Хүчин төгөлдөр болоогүй.

Шийдвэр тойм: №14

Санамж: “Энэхүү тойм нь шүүхийн шийдвэрийг орлохгүй, бөгөөд олон нийтийг мэдээллээр хангах зорилготой болно”.

Б.Цэрэндорж, Н.Болормаа нар нь “Залилах” гэмт хэрэгт,

Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нар нь “Залилах” болон “Мөнгө угаах” гэмт хэрэгт тус тус холбогдсон. 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 2248 дугаар шийтгэх тогтоолоор шүүгдэгч Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нарт холбогдох  “...газар эзэмших эрхийг залилан авч, их хэмжээний хохирол учруулсан болон гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгийн эрхийн хэлбэр хэмжээг өөрчилж мөнгө угаасан” гэх хэргүүдийг,

шүүгдэгч Д.Батбаярын шүүгдэгч Н.Болормаатай бүлэглэн бусдыг залилсан гэх үйлдлийг “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр тус тус хэрэгсэхгүй болгож, 

шүүгдэгч Н.Болормаа болон шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарыг бүлэглэн “бусдыг хуурч, их хэмжээний хохирол учруулан залилах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож, “гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болсны дараа эрүүгийн хэрэгт яллагдагчаар татсан” гэх үндэслэлээр шүүгдэгч Д.Батбаярт холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, Н.Болормааг 10.000.000 төгрөгийн, Б.Цэрэндоржийг 40.000.000 төгрөгийн торгох ялаар тус тус шийтгэж, Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нараас нийт 12,992,180,000 /арван хоёр тэрбум есөн зуун ерэн хоёр сая нэг зуун наян мянга/ төгрөг буюу шүүгдэгч тус бүрээс 6,496,090,000 /зургаан тэрбум дөрвөн зуун ерэн зургаан сая ерэн мянга/ төгрөгийг гаргуулан “Евроази интернейшнл инвестмент холдингс групп лимитед” ХХК-д олгохоор шийдвэрлэсэн байна.

Давж заалдах шатны шүүх прокурорын бичсэн эсэргүүцэл, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, иргэний нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч, шүүгдэгч Д.Батбаяр болон түүний өмгөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудыг үндэслэн Д.Батбаяр, Т.Баясгалан, Н.Болормаа, Б.Цэрэндорж нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцээд, 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх шүүгдэгч Д.Батбаяр, Т.Баясгалан нарыг бүлэглэн “бусдыг залилан мэхэлж их хэмжээний хохирол учруулсан, гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгийн эрхийн хэлбэр хэмжээг өөрчилж мөнгө угаасан” гэх хэргүүдийг болон шүүгдэгч Д.Батбаярын шүүгдэгч Н.Болормаатай бүлэглэн бусдыг залилсан гэх үйлдлийг тус тус “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр тус тус хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн,

мөн шүүгдэгч Н.Болормаа болон шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарыг бүлэглэн “бусдыг хуурч, их хэмжээний хохирол учруулан залилах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэсэн нь хэргийн бодит байдалтай нийцсэн, Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын энэ хэсгүүдийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэлээ.  

Харин анхан шатны шүүх шүүгдэгч Д.Батбаяр, Б.Цэрэндорж нарт хөөн хэлэлцэх хугацааг ялгаатай байдлаар хэрэглэж Эрүүгийн хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын холбогдох хэсгүүдэд зохих өөрчлөлт оруулж, шүүгдэгч Б.Цэрэндоржийг “гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссаны дараа эрүүгийн хэрэгт яллагдагчаар татсан” гэх үндэслэлээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон өөрчлөлтийг оруулж, бусад заалтыг хэвээр үлдээж, прокурорын бичсэн эсэргүүцэл, шүүгдэгч Д.Батбаярын өмгөөлөгч Ж.Оюунболд, Г.Баяржаргал, Э.Энх-Эрдэнэ нарын “шүүгдэгч Д.Батбаярт холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгуулах”, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч болон иргэний нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нарын хохиролтой холбоотой гаргасан давж заалдах гомдлуудыг тус тус хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.

Тойм бэлтгэсэн Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Л.Дарьсүрэн.

Түүнд холбогдох хэрэгт Тагнуулын Ерөнхий газраас мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулан Нийслэлийн Прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 19.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ. 

Сүхбаатар дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолоор Ч.Мөнхбаярыг “Монгол Улсын иргэн гадаад улсын тагнуулын албатай хамтран ажиллахаар тохиролцсон, хамтран ажилласан” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож,  Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 19.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар түүнийг 10 жилийн хугацаагаар хорих ялаар шийтгэж, ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх 2022 оны 9 дүгээр сарын 20, 21-ний өдрүүдэд хуралдаж Ч.Мөнхбаярт холбогдох хэргийг хянан хэлэлцэж шийдвэрээ гаргалаа. Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалаар анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж, шүүгдэгч Ч.Мөнхбаяр, түүний өмгөөлөгч Г.Баасан, А.Батдорж нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудыг хэрэгсэхгүй болгосон байна.

Шүүх хуралдааныг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн  34.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1 дэх заалтад заасан “Төрийн болон албаны нууцтай холбоотой” үндэслэлээр хаалттай явуулсан болно.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шүүх хуралдааныг өдрийн цагаар явуулах ба амрах зайлшгүй шаардлагатайгаас бусад цагт тасралтгүй явуулна.” гэж, мөн хуулийн 1.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.30 дахь заалтад “шөнийн цаг" гэж тухайн өдрийн 22.00 цагаас дараа өдрийн 06.00 цаг хүртэлх хугацааг ойлгохоор заасны дагуу 21:50 цаг болсон тул шүүх хуралдааныг завсарлуулж, 2022 оны 9 дүгээр сарын 21-ний өдрийн 09:00 цагаас үргэлжлүүлэхээр шийдвэрлэв.

НИЙСЛЭЛИЙН ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТНЫ ШҮҮХИЙН ТАМГЫН ГАЗАР

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2022 оны 09 дүгээр сарын 13-ний өдрийн шүүх хуралдаанаар шүүгдэгч Ч.Мөнхбаярт холбогдох хэргийг хаалттайгаар хянан хэлэлцлээ. 

Түүнд холбогдох хэрэгт Тагнуулын Ерөнхий газраас мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулан Нийслэлийн Прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 19.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ. 

Сүхбаатар дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолоор Ч.Мөнхбаярыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 19.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан Монгол Улсын иргэн гадаад улсын тагнуулын албатай хамтран ажиллахаар тохиролцсон, хамтран ажилласан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож,  Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 19.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 10 жилийн хугацаагаар хорих ялаар шийтгэж, уг ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүх хуралдаанаар шүүгдэгч Ч.Мөнхбаяр, түүний өмгөөлөгч А.Батдорж, Г.Баасан нарын гаргасан давж заалдах гомдлоор хэргийг хянан хэлэлцэх явцад шүүгдэгч Ч.Мөнхбаяр, түүний өмгөөлөгч А.Батдорж, Г.Баасан нараас Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн нийт шүүгчийг татгалзан гаргах хүсэлт гаргасан тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 10.4 дүгээр зүйлийн 6 дахь хэсэгт заасны дагуу тус шүүхийн шүүгчдийн зөвлөгөөнд танилцуулж шийдвэрлүүлэхээр шүүх хуралдааныг хойшлуулж, шүүгдэгч Ч.Мөнхбаярт урьд авсан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлж шийдвэрлэв.

НИЙСЛЭЛИЙН ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТНЫ ШҮҮХИЙН ТАМГЫН ГАЗАР

Хан-Уул дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 3 дугаар сарын 14-ний өдрийн 2022/ШТ/39 дугаар шүүхийн тогтоолыг эс зөвшөөрч Г.Алтан, Э.Сүрэн нарын өмгөөлөгч Д.Наранцэцэг, Ц.Дэлгэрням нарын гаргасан давж заалдах гомдлуудаар Ш.Батхүү, Ч.Ганзориг, Б.Мөнхжаргал, Г.Амарбат, Г.Алтан, Э.Сүрэн нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцлээ. 

Хан-Уул дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн тогтоолоор Нийслэлийн  прокурорын газраас Ш.Батхүү, Б.Мөнхжаргал, Ч.Ганзориг, Г.Алтан, Э.Сүрэн, Г.Амарбат нарт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн эрүүгийн хэргээс Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.9 дүгээр зүйлийн 1, 2.2 дугаар зүйлийн 4, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт тус тус заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2, 21.1   дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн Боргочууд овогт Готовын Алтанд холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрлэжээ.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх: Хан-Уул дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 3 дугаар сарын 14-ний өдрийн 2022/ШТ/39 дугаар шүүхийн тогтоолын 1 дэх заалтыг хүчингүй болгож,  Г.Алтанд холбогдох хэргийг ердийн журмаар хянан хэлэлцүүлэхээр буцааж шийдвэрлэв.

НИЙСЛЭЛИЙН ЭРҮҮГИЙН ХЭРГИЙН ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТНЫ ШҮҮХ

НИЙСЛЭЛИЙН ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТНЫ ШҮҮХИЙН ТАМГЫН ГАЗАР